TCK 188, uyuşturucu veya uyarıcı maddeyi ruhsatsız olarak imal, ithal ve ihraç etmeyi; ülke içinde satmayı, başkasına vermeyi, nakletmeyi, depolamayı ve kullanma dışında bir amaçla bulundurmayı cezalandırır. Ülke içindeki bu fiillerde hapis cezası 10 yıldan az olamaz; imal, ithal ve ihraçta ceza 20 ila 30 yıl arasındadır. Bu suçtan hüküm giyen yetişkin, cezasının dörtte üçünü iyi hâlli geçirmeden koşullu salıverilemez. Şartları taşıyorsa koşullu salıverilme tarihine 1 yıl kala denetimli serbestlikle cezaevinden çıkabilir. Aşağıda cezanın adım adım nasıl hesaplandığını, 2 yıldan 30 yıla kadar her ceza için cezaevinde geçecek süreyi, ticaret amacının hangi delillerle ispatlandığını ve Yargıtay’ın güncel ölçütlerini bulabilirsiniz.
📍 TCK 188 Son Durum: Güncel Değişiklikler ve Kararlar (bu kutu her gelişmede güncellenir)
- 8 Ağustos 2026: 7593 sayılı Kanun ile İnfaz Kanunu’nun 107. maddesinin 5. fıkrası yeniden düzenlendi. Hükümlünün 15 yaşını dolduruncaya kadar cezaevinde geçirdiği bir günün iki gün sayılması kuralı, TCK 188 suçlarında uygulanmaz.
- 31 Temmuz 2026: 12. Yargı Paketi (7589 sayılı Kanun) Resmî Gazete’de yayımlandı. TCK 188’in metni değişmedi. Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasını düzenleyen CMK m.231 yeniden yazıldı; 2 yıllık ceza sınırı aynı kaldı.
- 25 Şubat 2026: Yargıtay 10. Ceza Dairesi, metamfetaminin 188/4-a kapsamına 5 Nisan 2023’te alındığını, bu tarihten önce işlenen suçlarda metamfetamin nedeniyle cezanın artırılamayacağını kabul etti (E.2026/1337, K.2026/2237).
- 12 Şubat 2026: Anayasa Mahkemesi, bilgisayar ve telefonlarda arama, kopyalama ve el koymayı düzenleyen CMK m.134’ü iptal etti. İptal, kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından 9 ay sonra yürürlüğe girecek (E.2023/128, K.2026/36). Bu süre dolana kadar madde uygulanmaya devam eder.
- 4 Haziran 2025: 7550 sayılı Kanun ile denetimli serbestliğe çıkabilmek için, koşullu salıverilmeye kadar cezaevinde geçirilmesi gereken sürenin en az onda birinin (en az 5 gün) fiilen cezaevinde geçirilmesi şartı getirildi. Şart bu tarihten sonra işlenen suçlara uygulanır.
- 5 Nisan 2023: 7445 sayılı Kanun ile “amfetamin ve türevleri” 188/4-a’daki ağır madde listesine eklendi. Bu, TCK 188’de yapılan son değişikliktir.
Bir Bakışta: TCK 188 Cezası ve Yatarı
Aşağıdaki tablo, suçun bütün sonuçlarını tek yerde toplar. Her satırın dayanağı kanun maddesi olarak gösterildi.
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| İmal, ithal, ihraç | 20 yıldan 30 yıla kadar hapis ve 2.000-20.000 gün adli para cezası | TCK m.188/1 |
| Ülke içinde satma, satışa arz, başkasına verme, sevk, nakil, depolama, satın alma, kabul etme, bulundurma | En az 10 yıl hapis (üst sınır 20 yıl) ve 1.000-20.000 gün adli para cezası | TCK m.188/3, m.49/1 |
| Alıcı çocuksa | Satan veya veren kişinin hapis cezası 15 yıldan az olamaz | TCK m.188/3 |
| Eroin, kokain, morfin, bazmorfin, sentetik kannabinoid, sentetik katinon, sentetik opioid, amfetamin ve türevleri | Ceza yarı oranında artırılır | TCK m.188/4-a |
| Okul, yurt, hastane, kışla, ibadethane gibi yerlere 200 metreden yakın umumi veya umuma açık yerler | Ceza yarı oranında artırılır | TCK m.188/4-b |
| Üç veya daha fazla kişiyle birlikte işleme | Ceza yarı oranında artırılır | TCK m.188/5 |
| Suç örgütünün faaliyeti çerçevesinde işleme | Ceza bir kat artırılır | TCK m.188/5 |
| Reçeteye veya izne bağlı uyuşturucu etkili ilaçlar | Ceza yarısına kadar indirilebilir (mahkemenin takdiri) | TCK m.188/6 |
| Uyuşturucu üretiminde kullanılan, izne bağlı öncül kimyasallar | En az 8 yıl hapis ve 1.000-20.000 gün adli para cezası | TCK m.188/7 |
| Hekim, eczacı, hemşire gibi sağlık meslek mensubu | Ceza yarı oranında artırılır | TCK m.188/8 |
| Koşullu salıverilme (yetişkin) | Cezanın dörtte üçü | 5275 s. Kanun m.108/9 |
| Koşullu salıverilme (çocuk hükümlü) | Cezanın üçte ikisi | 5275 s. Kanun m.107/2-g |
| Denetimli serbestlik | Koşullu salıverilmeye 1 yıl kala; açık cezaevinde ve iyi hâlli olmak şartıyla | 5275 s. Kanun m.105/A |
| Etkin pişmanlık | Suç haber alınmadan önce bildirim: ceza verilmez. Sonradan yardım: ceza dörtte birden yarıya kadar indirilir | TCK m.192/1, m.192/3 |
| Tutuklama | Katalog suçtur; tutuklama nedeni var sayılabilir ama tutuklama kendiliğinden olmaz | CMK m.100/3 |
| Avukat | Şüpheliye istemi aranmadan müdafi görevlendirilir | CMK m.150/3 |
| Dava zamanaşımı | 20 yıl; kesilme hâlinde en fazla 30 yıl | TCK m.66/1-c, m.67/4 |
| Görevli mahkeme | Ağır ceza mahkemesi | 5235 s. Kanun m.12 |
| Şikâyet ve uzlaşma | Şikâyet aranmaz; uzlaştırma kapsamında değildir | CMK m.253 |
TCK 188 Nedir? Hangi Fiiller Uyuşturucu Ticareti Sayılır?
TCK 188, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu‘nun “Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti” başlıklı maddesidir. Kanun “ticaret” kelimesini dar anlamda kullanmaz: maddede sayılan hareketlerden yalnız birinin yapılması suçun oluşması için yeterlidir ve hiçbirinde para kazanılmış olması şart değildir.
Madde fiilleri iki gruba ayırır.
TCK 188/1: İmal, İthal ve İhraç
İmal yeni bir uyuşturucu elde etmek, ithal maddeyi Türkiye’ye sokmak, ihraç ise Türkiye’den çıkarmaktır. Bu fiillerin cezası 20 ila 30 yıl hapistir. İhraç edilen maddenin varış ülkesinde ithal sayılması nedeniyle orada verilen cezanın infaz edilen kısmı, Türkiye’deki cezadan düşülür (188/2).
TCK 188/3 Maddesi Nedir?
TCK 188/3, ülke içindeki ticaret fiillerini düzenleyen fıkradır ve uygulamadaki dosyaların büyük bölümü bu fıkradan açılır. Sayılan dokuz fiil şunlardır: satmak, satışa arz etmek, başkalarına vermek, sevk etmek, nakletmek, depolamak, satın almak, kabul etmek ve bulundurmak. Cezası en az 10 yıl hapis ve 1.000-20.000 gün adli para cezasıdır; alıcı çocuksa hapis cezası 15 yıldan az olamaz.
Ülke içi fiillerin üçü, yani satın almak, kabul etmek ve bulundurmak, kullanma suçunda da geçer. Bu üç fiilde suçu belirleyen tek şey amaçtır. Madde kişinin kendi kullanımı içinse TCK 191, satmak, başkasına vermek veya dağıtmak içinse TCK 188 uygulanır. Bu nedenle aynı miktar madde, bir dosyada 2-5 yıllık bir suç, başka bir dosyada en az 10 yıllık bir suç olabilir.
188/3 hakkında bilinmesi gereken üç nokta daha vardır:
- Ücretsiz vermek de suçtur. “Başkalarına vermek” ayrı bir seçimlik harekettir. Arkadaşa bedelsiz olarak uyuşturucu vermek de TCK 188/3 kapsamına girer.
- Taşıyan kişi de faildir. Paketin içinde uyuşturucu olduğunu bilerek taşıyan kişi, maddenin sahibi olmasa ve kazançtan pay almasa bile “nakletme” fiilini kendisi gerçekleştirmiş olur. İçeriği gerçekten bilinmeyen bir paketi taşımak ise kast bulunmadığı için suç oluşturmaz.
- Öncül kimyasallar ayrı suçtur. Kendisi uyuşturucu olmayan ama uyuşturucu üretiminde kullanılan ve ithali ya da imali izne bağlı maddelerin ticareti 188/7’de ayrıca cezalandırılır; cezası en az 8 yıldır.
TCK 188 Cezası Ne Kadar?
Kanun iki ayrı ceza aralığı öngörür. İmal, ithal ve ihraçta 20 yıldan 30 yıla kadar hapis ve 2.000 günden 20.000 güne kadar adli para cezası; ülke içindeki fiillerde ise 10 yıldan az olmamak üzere hapis ve 1.000 günden 20.000 güne kadar adli para cezası verilir. 188/3’te üst sınır yazılmadığı için TCK m.49/1’deki genel üst sınır olan 20 yıl geçerlidir.
Mahkeme temel cezayı bu sınırlar içinde, TCK m.61’deki ölçütlere göre belirler: suçun işleniş biçimi, maddenin miktarı ve türü, tehlikenin ağırlığı, failin kastının yoğunluğu. Uygulamada temel ceza çoğu dosyada alt sınırdan belirlenir; alt sınırdan uzaklaşılacaksa mahkeme bunun gerekçesini açıkça göstermek zorundadır.
Hapis cezasının yanında hükmedilen adli para cezası ayrı bir yaptırımdır, hapis cezasının yerine geçmez. Gün sayısı, kişinin ekonomik durumuna göre belirlenen 100 ila 500 TL arasındaki günlük miktarla çarpılır (TCK m.52/2). Bütün artırımlar uygulandıktan sonra bile sonuç hapis cezası 30 yılı geçemez (TCK m.61/7).
TCK 188 Nitelikli Hâller: Ceza Hangi Durumlarda Artar?
Nitelikli hâller, temel cezaya oranla eklenen artırımlardır. Bir dosyada birden fazlası bulunabilir ve her biri sonuç cezayı birkaç yıl yükseltir.
TCK 188/4-a: Maddenin Türü
Suçun konusu eroin, kokain, morfin, bazmorfin, sentetik kannabinoid, sentetik katinon, sentetik opioid veya amfetamin ve türevleri ise ceza yarı oranında artırılır. Esrar bu listede yoktur. Maddenin hangi gruba girdiği sokaktaki adına göre değil, kriminal raporda tespit edilen etken maddeye göre belirlenir.
Burada suç tarihi belirleyicidir. Amfetamin ve türevleri listeye 5 Nisan 2023’te girdi. Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 2021’de işlenen bir suçta hükümde metamfetamin nedeniyle artırım yapılmasını hukuka aykırı buldu ve kararı düzeltti; aynı dosyada sentetik kannabinoid de bulunduğu için artırım yalnız o madde nedeniyle korundu (E.2026/1337, K.2026/2237).
TCK 188/4-b: Okul, Hastane ve İbadethane Yakını
Satış veya diğer ülke içi fiiller, okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi toplu bulunulan yerlerin sınırına 200 metreden yakın umumi veya umuma açık bir yerde işlenirse ceza yarı oranında artırılır. Yargıtay bu artırım için sıkı bir ispat arar:
- Ölçüm keşifle yapılmalıdır. Uydu görüntüsü, kuş bakışı kroki veya internet haritasından alınan tahmini mesafe artırım için yeterli değildir. Mesafe, gerektiğinde keşif yapılarak, şüpheye yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir (Yargıtay CGK, E.2022/370, K.2023/657, 13.12.2023).
- Ölçüm yürüme yolu üzerinden yapılır. Başlangıç noktası binanın ya da varsa çevre duvarının en yakın sınırıdır. Arada engel varsa mutat yaya yolundan gidilebilecek en kısa mesafe esas alınır; 200 metre tam olarak sınırın içindedir (Yargıtay CGK, E.2021/376, K.2022/271, 14.04.2022).
- Araç içi umuma açık yer değildir. Aynı kararda Ceza Genel Kurulu, camiye 80 metre uzaklıkta park edilmiş bir aracın içinde yapılan satışta artırım yapılamayacağına karar verdi. Gıda satılan bir araç gibi umuma açık kullanılmadıkça otomobilin içi bu kapsamda sayılmaz.
TCK 188/5: Birlikte İşleme ve Örgüt
Suç üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenirse ceza yarı oranında, suç örgütünün faaliyeti çerçevesinde işlenirse bir kat artırılır. Üç kişinin aynı yerde bulunması tek başına yetmez; her biri yönünden ortak suç işleme kararı ve fiile katılım ayrıca gösterilmelidir. Örgüt kabul edilirse, örgüte üyelik veya örgüt kurma suçundan ayrıca yargılama yapılabilir.
TCK 188/6 ve 188/8: Reçeteli İlaçlar ve Sağlık Meslek Mensupları
Suçu hekim, diş hekimi, eczacı, kimyager, veteriner, hemşire, ebe, laborant gibi sağlık hizmeti veren bir kişi işlerse ceza yarı oranında artırılır. Buna karşılık suçun konusu, satışı reçeteye bağlı ve uyuşturucu etkisi doğuran bir ilaçsa mahkeme cezayı yarısına kadar indirebilir. Bu indirim zorunlu değildir; oranı mahkeme belirler.
İki Nitelikli Hâl Birlikte Varsa
Maddenin türü (4-a) ile 200 metre kuralı (4-b) aynı olayda birlikte gerçekleşirse yarı oranındaki artırım bir kez yapılır. İkinci nitelikli hâl, temel cezanın alt sınırdan uzaklaşılarak belirlenmesinde dikkate alınır (Yargıtay 10. CD, E.2020/5562, K.2020/9619). 188/5’teki artırım ise ayrı bir fıkra olduğu için bunlara ek olarak uygulanır.
TCK 188’de Ceza Nasıl Hesaplanır? Örnek Hesaplar
Ceza belirli bir sırayla hesaplanır (TCK m.61): önce temel ceza belirlenir, sonra nitelikli hâllerden doğan artırımlar yapılır, ardından teşebbüs, iştirak, yaş küçüklüğü ve etkin pişmanlık gibi indirimler uygulanır. Takdiri indirim (TCK m.62, altıda bire kadar) her zaman en son uygulanır.
Aşağıdaki örneklerde temel ceza en düşük hâliyle, yani 10 yıl olarak alındı ve her senaryoda takdiri indirim uygulandı. Gerçek dosyada temel ceza daha yüksek tutulabilir ve sonuç değişir.
| Senaryo | Hesap | Sonuç hapis cezası |
|---|---|---|
| Esrar satışı, nitelikli hâl yok | 10 yıl, altıda bir takdiri indirim | 8 yıl 4 ay |
| Esrar, etkin pişmanlıkla dörtte bir indirim | 10 yıl → 7 yıl 6 ay → takdiri indirim | 6 yıl 3 ay |
| Esrar, etkin pişmanlıkla yarı indirim | 10 yıl → 5 yıl → takdiri indirim | 4 yıl 2 ay |
| Kokain veya metamfetamin satışı (4-a) | 10 yıl → yarı artırım 15 yıl → takdiri indirim | 12 yıl 6 ay |
| Çocuğa satış | 15 yıl alt sınır → takdiri indirim | 12 yıl 6 ay |
| Kokain, üç kişi birlikte (4-a ve 188/5) | 10 → 15 → 22 yıl 6 ay → takdiri indirim | 18 yıl 9 ay |
| Kokain, örgüt faaliyeti (4-a ve 188/5) | 10 → 15 → bir kat artırım 30 yıl → takdiri indirim | 25 yıl |
| İthal veya imal, alt sınır (188/1) | 20 yıl → takdiri indirim | 16 yıl 8 ay |
Aynı artırım ve indirimler adli para cezasının gün sayısına da aynı sırayla uygulanır. Kendi rakamlarınızla hesap yapmak için:
TCK 188 Yatarı Ne Kadar?
Suç tarihi 28 Haziran 2014 veya daha sonra olan TCK 188 dosyalarında yetişkin hükümlü, cezasının dörtte üçünü cezaevinde iyi hâlli geçirince koşullu salıverilir. Kural İnfaz Kanunu m.108/9’dadır: bu fıkra, genel oran olan “yarı” yerine TCK 188 için dörtte üç oranını öngörür. Suç örgütü kapsamında işlenmiş olsa ya da kişi tekerrür hükümlerine tabi olsa bile oran dörtte üçün altına inmez (m.107/4 ve m.108/1).
Suç işlendiğinde 18 yaşından küçük olan hükümlüde oran üçte ikidir (m.107/2-g). 2026’daki değişiklikle, 15 yaşından önce cezaevinde geçen bir günün iki gün sayılması kuralı da TCK 188 için uygulanmaz. Suç tarihinde 18 yaşından küçük olan suça sürüklenen çocuk için yaş indirimi ve ayrı yargılama kuralları da uygulanır.
İkinci sınır denetimli serbestliktir. Açık ceza infaz kurumunda bulunan iyi hâlli hükümlü, koşullu salıverilme tarihine 1 yıl kala talep ederse, kalan süreyi denetimli serbestlikle dışarıda geçirebilir (m.105/A). Aşağıdaki tablo bu iki tarihi birlikte gösterir.
Uyuşturucu Ticaretinden Ceza Alan Ne Kadar Yatar? 2 Yıldan 30 Yıla Tablo
Önemli: Tablo, suç tarihi 28 Haziran 2014 veya sonrası olan ve cezaevinde iyi hâlli geçen bir hükümlünün en erken tarihlerini gösterir. Tutuklulukta geçen sürenin mahsubu, açık cezaevine ayrılma koşulları, geçici infaz hükümleri ve birden fazla cezanın bulunması sonucu değiştirir. Kişiye özgü kesin tarih, Cumhuriyet başsavcılığının düzenlediği müddetnamede yer alır; müddetnamedeki hesaba itiraz edilebilir.
| Hapis cezası | Koşullu salıverilme (yetişkin, 3/4) | Denetimli serbestliğe en erken çıkış (yetişkin) | Koşullu salıverilme (çocuk, 2/3) | Denetimli serbestliğe en erken çıkış (çocuk) |
|---|---|---|---|---|
| 2 yıl 1 ay | 1 yıl 6 ay 22 gün | 6 ay 22 gün | 1 yıl 4 ay 20 gün | 4 ay 20 gün |
| 4 yıl 2 ay | 3 yıl 1 ay 15 gün | 2 yıl 1 ay 15 gün | 2 yıl 9 ay 10 gün | 1 yıl 9 ay 10 gün |
| 5 yıl | 3 yıl 9 ay | 2 yıl 9 ay | 3 yıl 4 ay | 2 yıl 4 ay |
| 6 yıl 3 ay | 4 yıl 8 ay 7 gün | 3 yıl 8 ay 7 gün | 4 yıl 2 ay | 3 yıl 2 ay |
| 7 yıl 6 ay | 5 yıl 7 ay 15 gün | 4 yıl 7 ay 15 gün | 5 yıl | 4 yıl |
| 8 yıl 4 ay | 6 yıl 3 ay | 5 yıl 3 ay | 5 yıl 6 ay 20 gün | 4 yıl 6 ay 20 gün |
| 10 yıl | 7 yıl 6 ay | 6 yıl 6 ay | 6 yıl 8 ay | 5 yıl 8 ay |
| 12 yıl | 9 yıl | 8 yıl | 8 yıl | 7 yıl |
| 12 yıl 6 ay | 9 yıl 4 ay 15 gün | 8 yıl 4 ay 15 gün | 8 yıl 4 ay | 7 yıl 4 ay |
| 13 yıl | 9 yıl 9 ay | 8 yıl 9 ay | 8 yıl 8 ay | 7 yıl 8 ay |
| 15 yıl | 11 yıl 3 ay | 10 yıl 3 ay | 10 yıl | 9 yıl |
| 16 yıl | 12 yıl | 11 yıl | 10 yıl 8 ay | 9 yıl 8 ay |
| 16 yıl 8 ay | 12 yıl 6 ay | 11 yıl 6 ay | 11 yıl 1 ay 10 gün | 10 yıl 1 ay 10 gün |
| 18 yıl | 13 yıl 6 ay | 12 yıl 6 ay | 12 yıl | 11 yıl |
| 18 yıl 9 ay | 14 yıl 22 gün | 13 yıl 22 gün | 12 yıl 6 ay | 11 yıl 6 ay |
| 20 yıl | 15 yıl | 14 yıl | 13 yıl 4 ay | 12 yıl 4 ay |
| 22 yıl | 16 yıl 6 ay | 15 yıl 6 ay | 14 yıl 8 ay | 13 yıl 8 ay |
| 22 yıl 6 ay | 16 yıl 10 ay 15 gün | 15 yıl 10 ay 15 gün | 15 yıl | 14 yıl |
| 25 yıl | 18 yıl 9 ay | 17 yıl 9 ay | 16 yıl 8 ay | 15 yıl 8 ay |
| 30 yıl | 22 yıl 6 ay | 21 yıl 6 ay | 20 yıl | 19 yıl |
Tabloyu okurken şunlara dikkat edin:
- Süreler en erken tarihi gösterir. Denetimli serbestlik için hükümlünün açık cezaevine ayrılmış, iyi hâlli olması ve talepte bulunması gerekir. Açık cezaevine ayrılma koşulları ayrıca aranır; bu nedenle gerçek tahliye tarihi daha geç olabilir.
- Tutuklulukta geçen süre düşülür. Hüküm kesinleşmeden önce gözaltında ve tutuklulukta geçen süre hapis cezasından mahsup edilir (TCK m.63); tablodaki süreler bu mahsuptan önceki toplam süredir.
- Onda bir şartı tabloda zaten karşılanır. 4 Haziran 2025 ve sonrasında işlenen suçlarda, koşullu salıverilmeye kadar geçirilmesi gereken sürenin onda biri cezaevinde geçirilmelidir. Tablodaki bütün cezalarda bu süre, 1 yıl kala kuralının bıraktığı süreden kısadır; şart ancak mahsup edilecek uzun bir tutukluluk varsa sonuç doğurabilir.
- Ödenmeyen adli para cezası denetimli serbestliği engeller. Adli para cezası ödenmeyip hapse çevrilirse, çevrilen ceza denetimli serbestlik uygulamasından yararlanamaz (m.105/A/4).
- 1 yıl 8 ay gibi cezalar çoğunlukla TCK 191’den verilir. 2 yıl alt sınırdan altıda bir indirimle oluşan bu ceza kullanma suçuna aittir ve orada koşullu salıverilme oranı dörtte üç değil, yarıdır.
- 28 Haziran 2014’ten önce işlenen suçlarda oran farklı olabilir; lehe kanun karşılaştırması suç tarihine göre ayrıca yapılır.
Koşullu salıverilmeden sonra kişi, cezaevinde geçirmesi gereken süre kadar bir denetim süresine tabi olur; bu süre ihlalsiz geçerse ceza infaz edilmiş sayılır. Denetim süresinde kasıtlı bir suç işlenirse koşullu salıverilme kararı geri alınabilir.
TCK 188/3 Denetimli Serbestlik Kaç Yıl?
TCK 188/3’ten hüküm giyen yetişkin, koşullu salıverilme tarihine 1 yıl kala denetimli serbestliğe çıkabilir; yani denetimli serbestlik süresi kural olarak 1 yıldır. Bu süre bazı hükümlüler için 2 veya 3 yıl, 31 Temmuz 2023 ve öncesinde işlenen suçlarda geçici düzenlemeyle 4 yıla kadar çıkabilir. TCK 188, denetimli serbestlikle infazın uygulanmadığı suçlar arasında değildir. Yanlış bilgi genellikle iki kuralın karıştırılmasından doğar. 2020’deki geçici düzenleme (İnfaz Kanunu geçici m.6), uyuşturucu ticaretini kapsam dışında bırakmıştı. Kalıcı kural olan m.105/A ise bu suçu dışarıda bırakmaz.
Denetimli serbestliğin şartları şunlardır (m.105/A):
- Açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunmak,
- İyi hâlli olmak ve talepte bulunmak,
- Koşullu salıverilmeye 1 yıl veya daha az süre kalmış olmak,
- 4 Haziran 2025 ve sonrasında işlenen suçlarda, sürenin en az onda birini (en az 5 gün) cezaevinde geçirmiş olmak.
Bazı hükümlüler için süre daha uzundur: 0-6 yaş arasında çocuğu olan kadın hükümlüler koşullu salıverilmeye 2 yıl kala, ağır hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle hayatını yalnız sürdüremeyen hükümlüler 3 yıl kala bu imkândan yararlanabilir.
31 Temmuz 2023 ve öncesinde işlenen suçlar için ek bir imkân vardır. İnfaz Kanunu geçici m.10/6, bu tarihe kadar işlenmiş suçlarda açık cezaevinde en az 3 ay kalan hükümlülerin denetimli serbestlikten 3 yıl erken yararlanmasını öngörür. Hüküm örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçları dışarıda bırakır; TCK 188 ise istisnalar arasında sayılmamıştır. Örneğin 2022’de işlenen bir suçtan 12 yıl hapis alan yetişkin, 9 yıl olan koşullu salıverilme süresinden 4 yıl önce, yani cezaevinde 5 yılı tamamladığında denetimli serbestliğe çıkabilir; açık cezaevine ayrılma ve diğer şartlar ayrıca aranır.
Denetimli serbestlik süresinde kişi kamuya yararlı işte çalışma, belirli bir konutta gözetim altında bulunma, belirli yerlere gitmeme veya programlara katılma yükümlülüklerine tabi tutulabilir. Yükümlülüklere uymamakta ısrar eden kişi açık cezaevine geri gönderilir.
TCK 188’de Ticaret Amacı Nasıl İspatlanır?
Uyuşturucu ticareti dosyalarında en çok tartışılan konu, ele geçen maddenin satış için mi yoksa kişisel kullanım için mi bulundurulduğudur. Kanunda gram sınırı yoktur. Yargıtay Ceza Genel Kurulu bu ayrımı üç ölçüte göre yapar (Yargıtay CGK, E.2018/208, K.2020/522, 15.12.2020):
- Devir davranışı: Failin maddeyi başkasına satma, devretme veya temin etme yönünde bir davranışı var mı?
- Bulundurma yeri ve biçimi: Kullanıcı maddeyi genellikle kolay ulaşabileceği bir yerde tutar. Maddenin uzakta bir depoya gizlenmesi, çok sayıda özenle tartılmış küçük paket, hassas terazi ve ambalaj malzemesi kullanım dışı bir amaca işaret edebilir.
- Çeşit ve miktar: Etkileri farklı birden çok maddenin birlikte bulunması ve kişinin birkaç aylık kullanım ihtiyacını aşan miktar ticaret amacını gösterebilir. Ceza Genel Kurulu, Adli Tıp mütalaalarına göre esrar kullananların bir seferde 1-1,5 gram, günde üç kez tüketebildiğini aktarır.
Bu ölçütlerin hiçbiri tek başına mahkûmiyet için yeterli değildir. Ceza Genel Kurulu’nun dört kararı farklı sonuçları gösterir:
| Olay | Sonuç | Karar |
|---|---|---|
| Motosiklet kaskına bırakılmış poşette, her birinde yaklaşık aynı miktar bulunan 13 paket sentetik kannabinoid, akşam saatinde sokakta | Ticaret amacı kabul edildi | CGK, E.2017/972, K.2019/114, 19.02.2019 |
| Evin dış duvarı dibinde tek parça, net 6,4 gram esrar; terazi ve ambalaj yok; sanık kullanmadığını söylüyor | Ticaret ispatlanamadı; kullanmak için bulundurma | CGK, E.2018/208, K.2020/522, 15.12.2020 |
| Evde eroin bulaşıklı hassas terazi; üç aydan uzun izlemede satış davranışı yok | Terazideki kalıntı eroin ticaretini kanıtlamadı; 188/4 artırımı yapılamadı | CGK, E.2017/344, K.2020/140, 27.02.2020 |
| Sanıkların üzerinde madde yok; alıcı olduğu söylenen kişiler müdafisiz kolluk ifadelerinden döndü; satıldığı iddia edilen madde ele geçmedi | Beraat gerektiği için bozma | CGK, E.2021/5, K.2022/702, 03.11.2022 |
Son karar iki ayrı kuralı birlikte uygular. Birincisi, müdafi hazır bulunmadan kollukta alınan ifade, hâkim veya mahkeme önünde doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz (CMK m.148/4). İkincisi, satıldığı iddia edilen madde ele geçirilmemişse, o maddenin uyuşturucu olduğu kabul edilemez.
Aynı kararlardan iki ters sonuç daha çıkar. Kişinin uyuşturucu kullanmadığının tespit edilmesi, başka delil yoksa ticareti kanıtlamaz. Kullanıcı olması da satışa ilişkin somut delil varsa TCK 188 ihtimalini ortadan kaldırmaz.
Ticaret iddiasıyla açılan davada fiilin yalnız kullanmak için bulundurma olduğu anlaşılırsa, sanık hakkında kullanmak için bulundurma suçunun (TCK 191) kuralları çerçevesinde hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilir (TCK m.191/8).
TCK 188’de Delil, Arama ve Telefon İncelemesi
Ticaret suçlamasının dayandığı deliller genellikle beş gruptur: ele geçen madde ve kriminal rapor, arama ve el koyma tutanakları, fiziki takip ve teşhis tutanakları, iletişim kayıtları ve tanık beyanları. Her biri ayrı bir hukuka uygunluk denetiminden geçer.
- Kriminal rapor: Maddenin türü ve net ağırlığı laboratuvar raporuyla belirlenir. 188/4-a artırımı da bu rapordaki etken maddeye dayanır.
- Arama: Adli arama hâkim kararıyla, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcının yazılı emriyle yapılır. Konutta, iş yerinde ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda kolluk amirinin emri yeterli değildir. Genel güvenlik amacıyla verilen önleme araması kararı, suç şüphesi doğduktan sonra yapılması gereken adli aramanın yerine geçmez.
- Telefon ve bilgisayar: Cihazdaki mesaj ve kayıtların incelenmesi ve kopyalanması, hâkim kararı ya da gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcı kararıyla yapılır; savcının kararı 24 saat içinde hâkim onayına sunulur (CMK m.134). Anayasa Mahkemesi’nin bu maddeyi iptal etmesi, yürürlük tarihinden önce yapılmış incelemeleri kendiliğinden geçersiz kılmaz; her işlem kendi tarihindeki kurala göre değerlendirilir.
- İletişimin tespiti ve dinleme: Telefon dinleme ve HTS kayıtları CMK m.135’teki ayrı şartlara bağlıdır.
- İfadeler: Müdafisiz kolluk ifadesi, sonradan doğrulanmazsa hükme esas alınamaz. Alıcı olduğu söylenen kişinin beyanı, maddi delillerle desteklenmediğinde tek başına mahkûmiyet için yeterli görülmeyebilir.
Hukuka aykırı yoldan elde edilen delil hükme esas alınamaz. Ancak bu tek başına beraat demek değildir: mahkeme o delili dışarıda bıraktıktan sonra kalan delillerin mahkûmiyete yetip yetmediğini değerlendirir.
TCK 188’de Tutuklama ve Tutukluluk Süresi
Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti, CMK m.100/3’teki katalog suçlar arasındadır. Bu, kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller varsa kaçma veya delil karartma gibi tutuklama nedenlerinin ayrıca gösterilmeden “var sayılabileceği” anlamına gelir. Tutuklama yine de otomatik değildir: kuvvetli şüphe somut delillere dayanmalı ve tedbir, işin önemi ile beklenen cezayla ölçülü olmalıdır (CMK m.100/1). Adli kontrolün neden yetersiz kalacağı da kararda açıklanmalıdır.
Tutuklulukta geçecek süre kanunla sınırlıdır (CMK m.102):
| Aşama | Üst sınır |
|---|---|
| Soruşturma evresi | 1 yıl; üç veya daha fazla kişiyle toplu işlenen suçlarda 1 yıl 6 ay, gerekçeyle 6 ay daha |
| Toplam tutukluluk (ağır ceza işleri) | 2 yıl; zorunlu hâllerde gerekçeyle uzatma toplam 3 yılı geçemez |
| 15 yaşını doldurmamış çocuk | Bu sürelerin yarısı |
| 18 yaşını doldurmamış çocuk | Bu sürelerin dörtte üçü |
TCK 188/3’teki hapis cezasının alt sınırı 5 yılı aştığı için, kendi avukatı olmayan şüpheliye ifade ve sorgu sırasında istemi aranmadan müdafi görevlendirilir (CMK m.150/3). Tutuklu kaldıktan sonra beraat eden kişi, şartları varsa haksız tutuklama tazminatı isteyebilir.
TCK 188’de Etkin Pişmanlık
Uyuşturucu ticaretinde etkin pişmanlık TCK m.192’de iki ayrı düzene bağlanmıştır:
- Suç haber alınmadan önce (192/1): Suça iştirak eden kişi, resmî makamlar haber almadan önce diğer suç ortaklarını ve maddenin saklandığı ya da üretildiği yerleri yetkili makama bildirirse ve bu bilgi suç ortaklarının yakalanmasını ya da maddenin ele geçirilmesini sağlarsa, hakkında ceza verilmez.
- Suç haber alındıktan sonra (192/3): Gönüllü olarak suçun ortaya çıkmasına ve fail veya suç ortaklarının yakalanmasına hizmet ve yardım eden kişinin cezası, yardımın niteliğine göre dörtte birden yarıya kadar indirilir. Şartlar oluşursa indirim zorunludur; mahkeme yalnız oranı belirler.
Suçu kabul etmek ile etkin pişmanlık aynı şey değildir. Dosyada zaten bulunan delilleri doğrulamak, soruşturmaya yeni bir katkı sağlamıyorsa indirim için yetmeyebilir. 192/2 ve 192/4 ise ticaret suçuna değil, kullanıcılara ait düzenlemelerdir.
TCK 188’de HAGB, Erteleme ve Zamanaşımı
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) ve hapis cezasının ertelenmesi, sonuç ceza 2 yıl veya daha az olduğunda mümkündür (CMK m.231/5, TCK m.51/1). Erteleme sınırı, suç tarihinde 18 yaşından küçük veya 65 yaşından büyük olanlar için 3 yıldır. TCK 188/3’te temel ceza 10 yıldan başladığından, tamamlanmış ülke içi ticarette olağan indirimlerden sonra bile sonuç ceza çoğunlukla bu sınırın üzerinde kalır. Teşebbüs, yaş küçüklüğü, etkin pişmanlık ve takdiri indirim birlikte uygulandığında sınırın altına inilebilir; bu nedenle her dosyada sonuç ceza ayrıca hesaplanmalıdır.
Hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi yalnız 1 yıl veya daha kısa hapis cezalarında mümkündür (TCK m.49/2, m.50). Bu nedenle TCK 188’de hükmedilen hapis cezası para cezasına çevrilmez; kanundaki adli para cezası, hapis cezasına ek olarak verilir.
Dava zamanaşımı 20 yıldır; zamanaşımını kesen işlemler varsa süre en fazla 30 yıla uzar (TCK m.66/1-c, m.67/4). Yargıtay Ceza Genel Kurulu da 188/3 için asli zamanaşımını 20 yıl, kesintili zamanaşımını 30 yıl olarak uygular (E.2019/332, K.2020/196, 14.05.2020). Savcılıkta ifade alınması, tutuklama kararı, iddianame ve mahkûmiyet kararı zamanaşımını keser. Suç tarihinde 12-15 yaş arasında olanlarda bu sürelerin yarısı, 15-18 yaş arasında olanlarda üçte ikisi uygulanır.
Dava, suçun cezası 10 yılı aştığı için ağır ceza mahkemesinde görülür. Suç şikâyete bağlı değildir ve uzlaştırma kapsamında olmadığı için uzlaşma yoluyla sona ermez.
TCK 188 Dosyasında Süreç: Gözaltından İnfaza
Dosyanın sonraki aşamaları çoğu zaman ilk ifadede belirlenir: karakola çağrıldığında kişinin susma ve avukat isteme hakkı vardır, savcılık ifadesinde de müdafi hazır bulunabilir.
Doğru Bilinen Yanlışlar
- “Uyuşturucu ticaretinde yatar yarıdır.” Yanlış. Genel oran yarı olsa da TCK 188 için yetişkinde oran dörtte üç, çocukta üçte ikidir (İnfaz Kanunu m.108/9, m.107/2-g).
- “TCK 188’de denetimli serbestlik yoktur.” Yanlış. 2020’deki geçici düzenleme bu suçu kapsamaz, ancak kalıcı kural olan m.105/A uygulanır: koşullu salıverilmeye 1 yıl kala denetimli serbestliğe çıkılabilir.
- “Okul yakınında satışta ceza en az 15 yıldır.” Yanlış. 200 metre kuralı cezayı yarı oranında artırır. 15 yıllık alt sınır, alıcının çocuk olduğu hâl içindir.
- “Belli bir gramın altı kullanım, üstü ticaret sayılır.” Yanlış. Kanunda gram sınırı yoktur. Yargıtay; devir davranışını, bulundurma biçimini, maddenin çeşidini ve miktarını birlikte değerlendirir.
- “Arkadaşa bedava vermek ticaret değildir.” Yanlış. “Başkalarına vermek” 188/3’te ayrı bir seçimlik harekettir; para alınması gerekmez.
- “Okul veya cami yakınında araç içinde satış her zaman 200 metre artırımı gerektirir.” Yanlış. Ceza Genel Kurulu, umuma açık kullanılmayan aracın içini “umumi veya umuma açık yer” saymıyor.
- “Reçeteli ilaç satışında ceza yarı yarıya indirilir.” Eksik. 188/6 cezanın “yarısına kadar” indirilebileceğini söyler; indirim zorunlu değildir ve oranı mahkeme belirler.
- “12. Yargı Paketi uyuşturucu ticareti cezalarını değiştirdi.” Yanlış. TCK 188’deki son değişiklik 5 Nisan 2023 tarihli 7445 sayılı Kanun’la yapıldı.
- “Suçu kabul eden etkin pişmanlıktan yararlanır.” Yanlış. 192/3, suçun ortaya çıkmasına ve faillerin yakalanmasına gerçek bir katkı arar; yalnız kabul yetmeyebilir.
TCK 188 Hakkında Sık Sorulan Sorular
TCK 188 suçu nedir?
TCK 188, uyuşturucu veya uyarıcı maddeyi ruhsatsız olarak imal, ithal, ihraç etmeyi ve ülke içinde satmayı, başkasına vermeyi, nakletmeyi, depolamayı, kullanma dışında bir amaçla satın almayı, kabul etmeyi veya bulundurmayı cezalandıran Türk Ceza Kanunu maddesidir.
TCK 188 cezası kaç yıl?
İmal, ithal ve ihraçta 20 yıldan 30 yıla kadar, ülke içindeki satış ve benzeri fiillerde en az 10 yıl hapis cezası verilir. İki durumda da ayrıca adli para cezasına hükmedilir. Alıcı çocuksa hapis cezası 15 yıldan az olamaz.
TCK 188/3 maddesi nedir?
TCK 188/3, uyuşturucu veya uyarıcı maddeyi ülke içinde satmayı, satışa arz etmeyi, başkalarına vermeyi, sevk etmeyi, nakletmeyi, depolamayı, satın almayı, kabul etmeyi ve bulundurmayı cezalandıran fıkradır. Cezası en az 10 yıl hapis ve 1.000-20.000 gün adli para cezasıdır.
TCK 188 yatarı ne kadar?
TCK 188’den hüküm giyen yetişkin, cezasının dörtte üçünü cezaevinde iyi hâlli geçirince koşullu salıverilir. Örneğin 10 yıl cezada bu süre 7 yıl 6 ay, 12 yıl 6 ay cezada 9 yıl 4 ay 15 gündür. Koşullu salıverilmeye 1 yıl kala denetimli serbestliğe çıkılabilir.
TCK 188/3 denetimli serbestlik kaç yıl?
Kural olarak 1 yıldır: hükümlü, koşullu salıverilme tarihine 1 yıl kala açık cezaevinde ve iyi hâlli ise denetimli serbestliğe çıkabilir. 0-6 yaş çocuğu olan kadınlarda 2 yıl, ağır hasta veya engellilerde 3 yıl; 31 Temmuz 2023 ve öncesinde işlenen suçlarda geçici düzenlemeyle 3 yıl daha erken çıkılabilir.
Uyuşturucu cezası kaçta kaçını yatar?
Suç tarihi 28 Haziran 2014 veya daha sonra ise yetişkin TCK 188 hükümlüsü cezasının dörtte üçünü, suç tarihinde 18 yaşından küçük olan hükümlü üçte ikisini cezaevinde iyi hâlli geçirince koşullu salıverilir. Koşullu salıverilmeye 1 yıl kala denetimli serbestliğe çıkılabilir.
Uyuşturucu ticaretinden 10 yıl ceza alan ne kadar yatar?
Yetişkin hükümlü için koşullu salıverilme süresi 7 yıl 6 aydır. Açık cezaevine ayrılma ve iyi hâl şartları sağlanırsa denetimli serbestliğe en erken 6 yıl 6 ay sonra çıkılabilir. Tutuklulukta geçen süre bu sürelerden düşülür.
Uyuşturucu ticaretinden 12 yıl ceza alan ne kadar yatar?
Yetişkin hükümlü için koşullu salıverilme süresi 9 yıldır. Şartlar sağlanırsa denetimli serbestliğe en erken 8 yıl sonra çıkılabilir. Suç 31 Temmuz 2023 veya öncesinde işlendiyse geçici düzenleme nedeniyle bu tarih 3 yıl öne gelebilir.
Uyuşturucu ticaretinden 15 yıl ceza alan ne kadar yatar?
Yetişkin hükümlü için koşullu salıverilme süresi 11 yıl 3 aydır. Şartlar sağlanırsa denetimli serbestliğe en erken 10 yıl 3 ay sonra çıkılabilir. Hükümlü suç tarihinde çocuksa koşullu salıverilme süresi 10 yıldır.
TCK 188’de denetimli serbestlik var mı?
Evet. İnfaz Kanunu m.105/A uyarınca açık cezaevinde bulunan iyi hâlli hükümlü, koşullu salıverilmeye 1 yıl kala talep ederse kalan süreyi denetimli serbestlikle geçirebilir. 2020’deki geçici düzenleme bu suçu kapsamaz, ancak kalıcı kural uygulanır.
Kaç gram uyuşturucu ticaret sayılır?
Kanunda gram sınırı yoktur. Yargıtay, maddeyi başkasına devretme davranışını, maddenin bulunduğu yeri ve paketlenme biçimini, hassas terazi ve ambalaj malzemesini, maddenin çeşidini ve miktarını birlikte değerlendirir. Az miktar da satış delili varsa ticaret sayılabilir.
Uyuşturucuyu arkadaşa ücretsiz vermek suç mu?
Evet. TCK 188/3’te “başkalarına vermek” ayrı bir seçimlik harekettir ve para alınmasını gerektirmez. Bedelsiz verme de en az 10 yıl hapis cezası gerektiren uyuşturucu ticareti suçunu oluşturur.
Okul yakınında uyuşturucu satmanın cezası nedir?
Satış, okul, hastane veya ibadethane gibi yerlerin sınırına 200 metreden yakın umumi veya umuma açık bir yerde yapılırsa ceza yarı oranında artırılır. Mesafe keşifle ve yürüme yolu üzerinden kesin olarak belirlenmelidir.
Uyuşturucu ticaretinde tutuklama zorunlu mu?
Hayır. TCK 188 katalog suçtur ve tutuklama nedeni var sayılabilir; ancak kuvvetli şüpheyi gösteren somut deliller ve tedbirin ölçülü olması yine aranır. Adli kontrolün neden yetersiz kalacağı kararda gösterilmelidir.
TCK 188’de HAGB olur mu?
HAGB için sonuç cezanın 2 yıl veya daha az olması gerekir. 188/3’te ceza 10 yıldan başladığı için bu sınıra ancak teşebbüs, yaş küçüklüğü, etkin pişmanlık gibi indirimler birlikte uygulanırsa inilebilir. Dava kullanma suçuna dönerse TCK 191 kuralları çerçevesinde HAGB kararı verilir.
Uyuşturucu ticaretinde etkin pişmanlık indirimi ne kadar?
Suç haber alınmadan önce suç ortakları ve maddenin yeri bildirilir ve bu bilgi sonuç verirse ceza verilmez. Suç haber alındıktan sonra suçun ortaya çıkmasına ve faillerin yakalanmasına yardım edilirse ceza dörtte birden yarıya kadar indirilir.
TCK 188 zamanaşımı kaç yıl?
Dava zamanaşımı 20 yıldır. Savcılıkta ifade, tutuklama, iddianame veya mahkûmiyet kararı gibi işlemler zamanaşımını keser ve süre en fazla 30 yıla uzar. Suç tarihinde çocuk olanlarda daha kısa süreler uygulanır.
Uyuşturucu ticareti davasına hangi mahkeme bakar?
TCK 188 davalarına ağır ceza mahkemesi bakar. Soruşturmada tutuklama ve adli kontrol kararlarını sulh ceza hâkimliği verir. Suç şikâyete bağlı değildir ve uzlaştırma kapsamında değildir.
Metamfetamin cezayı artırır mı?
Evet. 5 Nisan 2023’ten bu yana amfetamin ve türevleri 188/4-a listesindedir ve ceza yarı oranında artırılır. Bu tarihten önce işlenen suçlarda metamfetamin nedeniyle artırım yapılamaz.
Bu yazı Av. Duhan Can Aksoy tarafından hazırlanmıştır. Yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın sonucu kendi delillerine ve suç tarihine göre değişir.
Kaynaklar: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.49, 52, 61, 62, 63, 66, 67, 188, 191, 192; 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.105/A, 107, 108, geçici m.6 ve geçici m.10; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.100, 102, 134, 148, 150, 231, 253; 7445 sayılı Kanun (Resmî Gazete, 5 Nisan 2023); Yargıtay Ceza Genel Kurulu ve Yargıtay 10. Ceza Dairesi kararları; Anayasa Mahkemesi E.2023/128, K.2026/36.