İnsani ikamet izni, vize ihlali yapmış veya ülkesindeki savaş nedeniyle geri gönderilemeyen yabancıların ülkeden çıkmadan ve giriş yasağı almadan yasal statüye dönmesini sağlar. Başvuru İl Göç İdaresi'ne yazılı dilekçeyle yapılır; sonuç dilekçenin doğru kanun bendine dayanmasına bağlıdır. DCA Hukuk olarak dosyanızı m.46 bentleri ve geri gönderme yasağı çerçevesinde hazırlıyoruz.
İnsani İkamet İzni Nedir?
İnsani ikamet izni, Türkiye’de kalması insani, hukuki veya fiili nedenlerle zorunlu hâle gelen yabancılara, kısa dönem, aile, öğrenci ve uzun dönem ikamet izinlerinde aranan şartlar aranmadan verilen istisnai bir ikamet iznidir. Yasal dayanağı YUKK m.46 ile Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik‘tir; Göç İdaresi Başkanlığı’nın resmi tanımı için ikamet izni çeşitleri sayfasına bakılabilir.
Bu izni diğer izinlerden ayıran üç temel özellik vardır:
Yasal kalış ön koşulu aranmaz. Diğer ikamet izinlerine yalnızca vize/ikamet süresi içinde başvurulabilirken, insani ikamet izni vize ihlali yapmış (“kaçak” durumdaki) yabancılar tarafından da talep edilebilir. Bu, ülkeden çıkmadan ve giriş yasağı (tahdit) riski almadan yasal statüye dönmenin çoğu zaman tek yoludur.
Takdir yetkisine dayanır. Şartlar sağlansa bile idare “verebilir”; otomatik bir hak değildir. Bu nedenle dosyanın ikna gücü sonucu belirler.
Geçicidir. İzni gerektiren sebep ortadan kalktığında Bakanlık onayıyla iptal edilir ve uzatılmaz.
Bilinmesi gereken kritik sınır: İnsani ikamet izniyle geçirilen süreler, YUKK m.42/2 uyarınca uzun dönem ikamet iznine geçişte dikkate alınmaz ve uygulamada Türk vatandaşlığına başvuru için aranan 5 yıllık kesintisiz ikamet süresinin hesabında da kural olarak sayılmamaktadır. Uzun vadeli planı olan yabancılar, mümkün olan ilk fırsatta şartlarını taşıdıkları başka bir ikamet iznine (aile, kısa dönem, çalışma) geçmelidir; kanun buna açıkça izin verir.
İnsani İkamet İzni Kimlere Verilir? (YUKK m.46 Bent Bent)
YUKK m.46/1’de sayılan hâller tahdididir; yani listede olmayan bir gerekçe, ancak (f) bendindeki “olağanüstü durum” kavramına sokulabildiği ölçüde kabul edilir. İdare mahkemeleri, m.46’daki hâllerden hiçbirine girmeyen taleplerin reddini hukuka uygun bulmaktadır. Bu nedenle dilekçede hangi bende dayanıldığı açıkça yazılmalıdır.
Uygulamada en sık başvurulan gerekçeler (a), (b), (c) ve (ç)’dir. Savaş gerekçeli başvurular ise hukuken (c) ve (f) bentlerine dayanır; bu ayrım Bölüm 5’te ayrıntılı açıklanmıştır.
İstanbul pratiği: İstanbul İl Göç İdaresi, başvuru sahibine önce “İnsani İkamet İzni Ön Değerlendirme Formu” doldurtmakta ve gerekçeyi formdaki seçeneklerden biriyle eşleştirmektedir (Bölüm 9). Formdaki seçeneğe uymayan gerekçeler ön değerlendirmede elenebildiğinden, hukuki gerekçenin form diline “tercüme edilmesi” gerekir.
İnsani İkamet İzni Şartları
İnsani ikamet izni için diğer izinlerdeki gelir, sigorta, konaklama gibi genel şartlar aranmaz. Buna karşılık şu dört koşulun birlikte bulunması gerekir:
m.46’daki hâllerden en az birinin varlığı ve bunun somut belgelerle ispatı.
Diğer ikamet izinlerinden birini alma imkânının bulunmaması (aile, kısa dönem vb. alabilecek durumda olan yabancı o izne yönlendirilir).
Kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturmama. Hakkında YUKK m.54 kapsamında ciddi bir kayıt bulunanların başvurusu, geri gönderme yasağı kapsamında olsalar dahi daha zor kabul edilir.
İl Göç İdaresi’nin uygun görüşü ve Göç İdaresi Başkanlığı’nın onayı. Karar tek başına valilikte değildir; dosya merkeze gider.
Sağlık sigortası, harç ve kart bedeli konusunda uygulama iller arasında farklılaşmaktadır: Kanun sigorta şartı aramadığı hâlde bazı il müdürlükleri başvuru dosyasında sigorta poliçesi istemektedir. Bu bir ret sebebi yapılamaz; ancak süreci uzatmamak için randevu öncesinde ilgili il müdürlüğünün güncel evrak listesi teyit edilmelidir.
İnsani İkamet İzni Şartları
İnsani ikamet izni için diğer izinlerdeki gelir, sigorta, konaklama gibi genel şartlar aranmaz. Buna karşılık şu dört koşulun birlikte bulunması gerekir:
Sağlık sigortası, harç ve kart bedeli konusunda uygulama iller arasında farklılaşmaktadır: Kanun sigorta şartı aramadığı hâlde bazı il müdürlükleri başvuru dosyasında sigorta poliçesi istemektedir. Bu bir ret sebebi yapılamaz; ancak süreci uzatmamak için randevu öncesinde ilgili il müdürlüğünün güncel evrak listesi teyit edilmelidir.
Hangi Yol Bana Uygun? (Karar Tablosu)
Ülkesine dönemeyen bir yabancının önünde genellikle üç yol vardır ve yanlış yolun seçilmesi hem zaman hem statü kaybettirir.
| Durumunuz | Önerilen Birincil Yol | Neden | Alternatif / Birlikte |
|---|---|---|---|
| Vize süreniz içindesiniz, pasaportunuz geçerli, ülkenizde savaş var ama size yönelik bireysel tehdit yok | Kısa dönem (turistik) ikamet izni | Hızlı, online, takdir alanı dar | Süre bitmeden insani ikamet veya UK değerlendirmesi |
| Vize/ikamet ihlali yaptınız ("kaçak"), ülkenizde savaş/çatışma var, çıkarsanız tahdit alırsınız | İnsani ikamet izni (m.46/1-c, f) | Yasal kalış şartı aranmaz, çıkış gerekmez | Bireysel zulüm riski varsa UK başvurusu |
| Siyasi görüş, din, mezhep, cinsiyet, etnik köken nedeniyle sizi hedef alan bir tehdit var | Uluslararası koruma başvurusu (m.61-63) | Bireysel zulüm/ciddi zarar riski UK'nın alanıdır | UK süreci uzarsa m.46/1-ç ile insani ikamet |
| Hakkınızda sınır dışı kararı verildi, tebliğ edildi | 7 gün içinde iptal davası (m.53/3) | Dava sınır dışını kendiliğinden durdurur | Dava süresince m.46/1-ç insani ikamet |
| Geri Gönderme Merkezi'ndesiniz | İptal davası + idari gözetime itiraz (sulh ceza) + UK başvurusu | GGM'de tutulmak UK başvurusuna engel değildir | Ülkedeki savaş nedeniyle m.55/1-a değerlendirmesi talebi |
| Pasaportunuz yok/süresi dolmuş, konsolosluk yenilemiyor | İnsani ikamet izni (m.46/1-b) | Çıkış fiilen imkânsız | Seyahat belgesi talebi |
| Türk vatandaşı çocuğunuz var, başka izin alamıyorsunuz | İnsani ikamet izni (m.46/1-a) | Çocuğun yüksek yararı | Şartlar oluşunca aile ikamet izni |
Ülkenizde Savaş Olması İnsani İkamet Nedeni midir?
Kısa cevap: Evet, ama “savaş” kelimesi YUKK m.46’da geçmez. Savaş hâli, kanunun başka maddeleri üzerinden insani ikamet iznine dönüşür. Bu zinciri bilmeyen bir dilekçe, “ülkemde savaş var” beyanından ibaret kalır ve çoğu zaman reddedilir.
Hukuki köprü: m.4 → m.55/1-a → m.46/1-c
YUKK m.4 (Geri gönderme yasağı): Hiç kimse, işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muameleye tabi tutulacağı veya ırkı, dini, tabiiyeti, belli bir toplumsal gruba mensubiyeti veya siyasi fikirleri dolayısıyla hayatının veya hürriyetinin tehdit altında bulunacağı bir yere gönderilemez.
YUKK m.55/1-a: Sınır dışı edileceği ülkede ölüm cezasına, işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muameleye maruz kalacağı konusunda ciddi emare bulunanlar hakkında sınır dışı etme kararı alınmaz.
YUKK m.46/1-c: m.55 uyarınca hakkında sınır dışı etme kararı alınamayan yabancıya insani ikamet izni verilebilir.
Dolayısıyla savaş gerekçeli başvurunun ispat konusu “ülkede savaş olup olmadığı” değil, **”başvurucu geri gönderilirse insanlık dışı muameleye maruz kalacağına dair ciddi emare bulunup bulunmadığı”**dır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin Sufi ve Elmi/Birleşik Krallık (2011) kararında ortaya koyduğu ilke Türk idare mahkemelerince de benimsenmektedir: Ülkedeki ayrım gözetmeyen şiddet yeterince yoğunsa, kişinin ek bireysel özellik göstermesine gerek kalmadan geri gönderme, Sözleşme’nin 3. maddesini ihlal eder. Anayasa Mahkemesi de bireysel başvurularda, sınır dışı kararı verilirken hedef ülkedeki gerçek risk hakkında fiilî ve yeterli araştırma yapılmamasını kötü muamele yasağının usul boyutunun ihlali olarak değerlendirmektedir.
İkinci köprü: m.46/1-f “olağanüstü durum”
Savaşın ikinci sonucu fiilidir: Hava sahasının kapanması, uçuşların durması, sınır kapılarının kapanması, konsoloslukların çalışmaması. Bu hâllerde kişi hukuken sınır dışı edilebilir olsa bile fiilen ülkesine dönemez; bu durum (f) bendindeki “olağanüstü durum” ve (b) bendindeki “ayrılmasının makul veya mümkün görülmemesi” kapsamındadır. Dilekçede iki dayanak birlikte gösterilmelidir.
Üçüncü yol: İkincil koruma (m.63/1-c)
Uluslararası veya ülke genelindeki silahlı çatışma durumlarında, ayrım gözetmeyen şiddet hareketleri nedeniyle şahsına yönelik ciddi tehditle karşılaşacak olan yabancıya ikincil koruma statüsü verilir. Bu, insani ikametten farklı olarak bir koruma statüsüdür; sağlık, eğitim ve çalışma hakları daha geniştir, ancak süreç mülakat gerektirir ve kişi “başvuru sahibi” olarak Göç İdaresi’nin belirlediği ilde ikamete tabi tutulabilir. Büyükşehirde iş ve aile düzeni kurmuş kişiler için insani ikamet; bireysel tehdit güçlü olanlar için ikincil koruma daha uygundur.
İdarenin başvuruyu değerlendirirken baktığı 5 soru
Savaş gerekçeli dilekçenin bu beş soruya sırasıyla cevap vermesi gerekir:
Çatışma ülkenin tamamını mı, belirli bölgeleri mi etkiliyor? Bölgesel ise başvurucunun o bölgeyle bağı (doğum yeri, son ikametgâh, ailesi) belgelenmeli.
Şiddet “ayrım gözetmeyen” nitelikte mi? Sivil kayıplar, hava saldırıları, altyapı hedefleri; UNHCR, OHCHR, Uluslararası Af Örgütü, İnsan Hakları İzleme Örgütü raporları ve Dışişleri Bakanlığı seyahat uyarıları.
Başvurucunun bireysel risk faktörü var mı? Zorla askere alma yaşı, etnik/dini azınlık, muhalif paylaşımlar, geçmiş gözaltı, kadın olmak ve belirli meslek grubu.
Dönüş fiilen mümkün mü? Uçuş, sınır kapısı, konsolosluk durumu.
Türkiye’de kurulu bir hayat var mı? Kira sözleşmesi, çalışma geçmişi, aile, eğitim gören çocuk — bu unsurlar m.46’nın kendisi değil, “ayrılmanın makul olmaması” kriterini destekler.
Bu beş sorunun cevabı verilmeden yapılan “ülkemde savaş var” başvuruları, idare tarafından genel kriterlere göre değerlendirilip reddedilmekte; ret kararlarının iptali için mahkeme yoluna gidilmek zorunda kalınmaktadır.
Ülke Bazlı 2026 Uygulaması
| Ülke | 2026 Durumu | En Uygun Yol | Uygulama Notu |
|---|---|---|---|
| İran | 2026'da ortaya çıkan savaş ve ayrım gözetmeyen şiddet | İnsani ikamet (m.46/1-c, f); bireysel tehdit varsa UK | İdare mahkemeleri, 2026 Mart'tan itibaren İran'daki savaş araştırılmadan verilen sınır dışı kararlarını iptal etmektedir. Türkiye'de uzun süredir vize ihlaliyle kalan İranlılar için insani ikamet, giriş yasağı almadan yasal statüye dönüşün ana yoludur (bkz. Bölüm 7) |
| Ukrayna | 2022'den beri süren savaş | İnsani ikamet veya kısa dönem ikamet | 2022 genelgesiyle vize ihlali cezası uygulanmamakta, insani ve turistik ikamet başvuruları kolaylıkla kabul edilmektedir |
| Rusya | Savaş tarafı; askere alma riski | Kısa dönem ikamet; seferberlik kaçağı için UK | Rus vatandaşlarına "savaş" gerekçesiyle insani ikamet genellikle verilmemekte, ancak zorla askere alma riski bireysel zulüm iddiası olarak UK'da değerlendirilebilmektedir |
| Afganistan | Taliban yönetimi, sistematik hak ihlalleri | Uluslararası koruma (şartlı mülteci/ikincil koruma) | Afganlara geçici koruma verilmez (geçici koruma yalnızca Suriyeliler içindir); insani ikamet, sınır dışı edilemeyen veya dava süreci devam edenler için ikincil yoldur |
| Suriye | Geçici koruma rejimi (2014 Yönetmeliği) | Geçici koruma kimliği | Geçici koruma sahipleri insani ikamete değil, geçici koruma kayıt/aktivasyonuna yönelir; kaydı iptal edilenler için insani ikamet gündeme gelebilir |
| Sudan | 2023'ten beri iç savaş | İnsani ikamet (m.46/1-c) veya ikincil koruma | Hartum ve Darfur bağı belgelenmeli |
| Filistin (Gazze) | Silahlı çatışma, dönüşün fiilen imkânsız olması | İnsani ikamet (m.46/1-b, f) | Sınır kapılarının kapalı olması "çıkışın mümkün olmaması" bendini doğrudan karşılar |
| Yemen, Lübnan, Irak (bölgesel) | Bölgesel çatışma | Bölge bağı belgelenirse insani ikamet | Ülke geneli değil bölge bazlı değerlendirme yapılır |
Savaş Nedeniyle Sınır Dışı (Deport) Kararı ve Geri Gönderme Merkezinde Tutulanlar
Sınır dışı kararı almış olanlar
Sınır dışı kararına karşı tebliğden itibaren 7 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılır ve dava, m.54/1-b, d, k kapsamındakiler hariç, sınır dışı işlemini kendiliğinden durdurur. Sürecin tamamı (tebliğ, dilekçe, yürütmenin durdurulması, 15 günlük karar süresi) sınır dışı kararına itiraz sayfamızda; kesinleşmiş kararların kaldırılması ise deport kaldırma rehberimizde ayrıntılı olarak anlatılmıştır.
Bu sayfa bakımından önemli olan, savaş yaşanan ülke vatandaşlarına özgü argümandır: İdare, sınır dışı kararı verirken YUKK m.55/1-a kapsamında hedef ülkedeki gerçek kötü muamele riskini araştırmak zorundadır. Karar savaştan önce verilmiş olsa bile mahkeme dava tarihindeki koşulları dikkate alır. 2026 yılında İstanbul idare mahkemeleri, İran vatandaşları hakkında kamu güvenliği gerekçesiyle verilen sınır dışı kararlarını, “ülkesinde meydana gelen savaş nedeniyle ayrım gözetmeyen şiddet olaylarının başladığı, geri gönderilmesi hâlinde insanlık dışı muameleye maruz kalma riski hakkında yeterli araştırma yapılmadığı ve gönderilebileceği güvenli bir üçüncü ülkenin belirlenmediği” gerekçesiyle iptal etmiştir. Sınır dışı kararı iptal edilen yabancı, m.46/1-c veya ç kapsamında insani ikamet iznine yönlendirilir.
Geri Gönderme Merkezi’nde (GGM) tutulanlar
Geri gönderme merkezinde idari gözetim altında tutulan yabancı için üç işlem aynı anda yürütülür: sınır dışı kararına 7 gün içinde iptal davası, idari gözetim kararına sulh ceza hâkimliğine itiraz ve gerekiyorsa uluslararası koruma başvurusu. GGM’de tutulmak uluslararası koruma başvurusuna engel değildir; başvuru, savaş ülkesine geri gönderme yasağını doğrudan devreye sokar. Sınır dışı kararı iptal edildiğinde idari gözetimin dayanağı kalmaz ve kişi serbest bırakılmalıdır. İstanbul’daki merkezlerin işleyişi için Tuzla, Arnavutköy, Çatalca ve Binkılıç GGM sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Tahdit kodu engeli
Sınır dışı kararıyla birlikte konulan giriş yasağı kodları ayrı bir idari işlemdir ve sistemde kaldığı sürece insani ikamet başvurusu dâhil her ikamet başvurusunu tıkar; bu nedenle iptal davasında birlikte dava konusu edilmelidir. Kodların anlamı ve kaldırılma yolları için tahdit kodu, G-82 / G-87 tahdit kodu ve ülkeye giriş yasağı kaldırma sayfalarımıza bakınız.
İnsani İkamet İzni İçin Gerekli Belgeler (Kontrol Listesi)
Gerekli belgeler gerekçeye göre değişir. Aşağıdaki liste İstanbul, Ankara ve İzmir il müdürlüklerinin güncel uygulamasına göre derlenmiştir; randevu öncesi ilgili il müdürlüğünden teyit edilmelidir.
Her başvuruda istenen temel belgeler
| Belge | Açıklama |
|---|---|
| Islak imzalı başvuru dilekçesi | Hangi m.46 bendine dayanıldığı, somut olay ve talep açıkça yazılır (örnek Bölüm 10) |
| İkamet izni başvuru formu | Yabancı veya yasal temsilci imzalı |
| Pasaport / kimlik belgesi aslı ve fotokopisi | Pasaport yoksa uyruğu gösteren başka belge; pasaportsuzluk başvuruya engel değildir (m.46/1-b'nin kendisi bir gerekçedir) |
| 4 adet biyometrik fotoğraf | Son 6 ay, beyaz fon |
| Adres belgesi | Noter onaylı kira sözleşmesi, tapu veya barınma taahhütnamesi |
| Mevcut/önceki ikamet izni kartı fotokopisi | Varsa |
| Vekâletname | Avukatla başvuruda; yabancılar için noterde pasaport ve yeminli tercümanla düzenlenir |
| Harç ve kart bedeli makbuzu | Bazı illerde başvuru anında, bazılarında onay sonrası istenir |
| Sağlık sigortası | Kanunen aranmaz; bazı il müdürlükleri ister |
Gerekçeye göre eklenmesi gereken belgeler
İnsani İkamet İzni Başvuru Formu ve Ön Değerlendirme Formu
Başvuruda iki form vardır ve karıştırılmaktadır:
| Formdaki Seçenek | Hangi Kanun Bendine Karşılık Gelir | Nasıl Somutlaştırılır |
|---|---|---|
| Türkiye'de uzun süredir yaşama ve ekonomik nedenlerle çıkış yapamama | m.46/1-b ("ayrılmasının makul görülmemesi") | Kaç yıldır Türkiye'de olduğu, iş/gelir düzeni, dönüş masraflarını karşılayamama |
| Siyasi, dini veya şiddet görme endişesiyle ülkeye dönememe | m.46/1-c + m.55/1-a (savaş burada işaretlenir) | Ülkedeki savaş/çatışma, bireysel risk, geçmiş olaylar, aile bireylerinin yaşadıkları |
| Geçerli seyahat belgesinin bulunmaması | m.46/1-b | Pasaportun süresi, konsolosluk cevabı |
| Mahkeme kararı nedeniyle Türkiye'de kalma zorunluluğu | m.46/1-ç | Dava/soruşturma bilgileri, adli kontrol, lehe mahkeme kararı |
| Aile üyelerinin Türkiye'de yasal olarak bulunması | m.46/1-a (çocuk) / aile birliği | Eşin ikamet izni, çocukların okulu, Türk vatandaşı yakınlar |
İnsani İkamet İzni Dilekçe Örneği (Savaş / Geri Gönderme Yasağı Gerekçeli)
Aşağıdaki örnek, m.46/1-c ve f bentlerine dayanan bir başvuru içindir. Köşeli parantezler dosyaya göre doldurulur; gerekçe bölümü kişinin gerçek hikâyesiyle yazılmalı, şablon olarak bırakılmamalıdır.
[İL] VALİLİĞİ İL GÖÇ İDARESİ MÜDÜRLÜĞÜ'NE BAŞVURUCU : [Ad Soyad], [Uyruk], Doğum Tarihi [..], Pasaport/YKN No [..] ADRES : [Türkiye'deki açık adres] VEKİLİ : Av. [Ad Soyad] (varsa) KONU : 6458 sayılı Kanun'un 46/1-c ve 46/1-f bentleri uyarınca insani ikamet izni verilmesi talebidir. AÇIKLAMALAR 1. Müvekkil/Başvurucu [uyruk] vatandaşı olup Türkiye'ye [tarih]'te [giriş şekli] ile giriş yapmış, [tarih]'ten bu yana [il]'de ikamet etmektedir. [Vize/ikamet durumu; ihlal varsa açıkça belirtilir ve nedeni açıklanır.] 2. Başvurucunun vatandaşı olduğu [ülke]'de [tarih]'ten itibaren [savaş / iç çatışma] devam etmekte olup, [bölge]'de sivillere yönelik ayrım gözetmeyen şiddet olayları yaşanmaktadır. Başvurucu [bölge] doğumlu olup ailesi hâlen orada yaşamaktadır (EK-2, EK-3). [UNHCR/OHCHR/Af Örgütü] tarafından yayımlanan [tarih]'li rapor (EK-4) ve T.C. Dışişleri Bakanlığı seyahat uyarısı (EK-5) bu durumu teyit etmektedir. 3. Başvurucunun ülkesine dönmesi hâlinde [zorla askere alınma / etnik-dini kimliği / muhalif faaliyetleri / cinsiyeti] nedeniyle şahsına yönelik ciddi tehditle karşılaşması kuvvetle muhtemeldir (EK-6: [belge]). Ayrıca [hava sahasının kapalı olması / uçuşların durması / sınır kapılarının kapalı olması] nedeniyle dönüş fiilen de mümkün değildir (EK-7). 4. 6458 sayılı Kanun'un 4. maddesi geri gönderme yasağını, 55/1-a maddesi ise sınır dışı edileceği ülkede işkence, insanlık dışı ya da onur kırıcı muameleye maruz kalacağı konusunda ciddi emare bulunanlar hakkında sınır dışı kararı alınamayacağını düzenlemektedir. Aynı Kanun'un 46/1-c maddesi, 55. madde kapsamındaki yabancılara insani ikamet izni verilebileceğini; 46/1-f maddesi ise olağanüstü durumlarda bu iznin verilebileceğini hükme bağlamıştır. Anayasa'nın 17. maddesi ve AİHS'nin 3. maddesi de aynı yöndedir. 5. Başvurucu Türkiye'de [kira sözleşmesi / çalışma geçmişi / aile / çocuğunun eğitimi] ile düzenli bir hayat kurmuş olup (EK-8, EK-9) kamu düzeni veya güvenliği bakımından herhangi bir tehdit oluşturmamaktadır (EK-10: adli sicil kaydı). Diğer ikamet izni türlerinden birine başvurma imkânı [vize ihlali / pasaport / gelir] nedeniyle bulunmamaktadır. SONUÇ VE TALEP Yukarıda açıklanan nedenlerle, 6458 sayılı Kanun'un 46/1-c ve 46/1-f bentleri uyarınca başvurucuya insani ikamet izni verilmesini; talebin reddi hâlinde gerekçeli kararın tarafımıza tebliğini saygıyla arz ve talep ederim. [Tarih] [Ad Soyad / Av. Ad Soyad] İmza EKLER: EK-1 Pasaport/kimlik fotokopisi, EK-2 Doğum belgesi, EK-3 Aile nüfus kaydı, EK-4 Ülke raporu, EK-5 Seyahat uyarısı, EK-6 Bireysel risk belgesi, EK-7 Uçuş iptal/sınır kapatma belgesi, EK-8 Kira sözleşmesi, EK-9 SGK/okul kaydı, EK-10 Adli sicil kaydı, EK-11 4 adet biyometrik fotoğraf, EK-12 Vekâletname
Sağlık, çocuğun yüksek yararı veya mahkeme süreci gerekçeli dilekçelerde 2-4. paragraflar ilgili bende göre yeniden yazılır. Ret hâlinde kullanılacak itiraz dilekçesi örneği için ikamet izni reddi itirazı sayfamıza bakınız.
İnsani İkamet İzni Başvurusu Nasıl Yapılır? (Adım Adım)
İnsani İkamet İzni Kaç Günde Çıkar? Süresi Ne Kadar?
İnsani İkamet İzni Sahibinin Hakları
| Hak | Durum | Açıklama |
|---|---|---|
| Çalışma | Doğrudan yok | İkamet izni çalışma izni yerine geçmez; 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu uyarınca işveren üzerinden Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na çalışma izni başvurusu gerekir. İnsani ikamet izni bu başvuru için geçerli ikamet iznidir |
| Sağlık | Başvuruyla | SGK nezdinde Genel Sağlık Sigortası'na primli olarak kayıt yaptırılabilir; acil sağlık hizmetleri her hâlde sunulur |
| Eğitim | Var | Çocuklar yabancı öğrenci numarası ile devlet okullarına kayıt yaptırabilir |
| Seyahat | Sınırlı | İzin süresi içinde yurt dışına çıkış ve giriş mümkündür; ancak savaş gerekçeli izinde vatandaşı olunan ülkeye gidiş, gerekçenin ortadan kalktığı yönünde değerlendirilebilir |
| Aile ikamet izni | Şartlı | Eş ve çocuklar, destekleyicinin en az 1 yıldır ikamet izniyle Türkiye'de bulunması ve YUKK m.34-35 şartlarıyla aile ikamet izni alabilir; süre destekleyicinin iznini aşamaz |
| Diğer izne geçiş | Var (uzun dönem hariç) | Şartlar oluştuğunda kısa dönem, aile, öğrenci veya çalışma iznine geçilebilir |
| Uzun dönem ikamet | Yok | m.42/2: insani ikamet izni sahiplerine uzun dönem ikamet iznine geçiş hakkı tanınmaz |
| Vatandaşlık | Sayılmaz | İnsani ikametle geçen süreler genel yolla vatandaşlık için aranan 5 yıllık ikamet hesabında uygulamada dikkate alınmaz; evlilik yoluyla vatandaşlık ayrı değerlendirilir |
İnsani İkamet İzni Uzatma
Uzatma başvurusu, izin süresinin bitimine 60 gün kala e-ikamet sistemi üzerinden yapılır ve belgeler il müdürlüğüne sunulur. Uzatma talebinde alınan belge harca tabi değildir ve süre dolsa bile karar verilene kadar yasal kalış sağlar.
Uzatmada idare, iznin verilmesini gerektiren sebebin devam edip etmediğini yeniden değerlendirir. Savaş gerekçeli izinlerde ülkedeki çatışmanın güncel raporlarla hâlâ sürdüğü, sağlık gerekçesinde tedavinin devam ettiği yeni raporla gösterilmelidir. Sebep ortadan kalkmışsa izin uzatılmaz; bu durumda kişi 10 gün içinde Türkiye’yi terke davet edilir veya başka bir ikamet iznine geçiş yapar.
Uzatma belgeleri: İkamet izni başvuru formu, pasaport/kimlik fotokopisi (varsa), 4 biyometrik fotoğraf, önceki ikamet izni kartı fotokopisi, adres belgesi, gerekçenin devam ettiğini gösteren güncel belgeler, adli sicil kaydı (Türkiye’de 5 yıldır bulunanlar için Türk makamlarından), gerekiyorsa aile belgesi.
Başvurunun Reddi, İznin İptali: İtiraz ve İptal Davası
İnsani ikamet izni başvurusu reddedildiğinde, izin uzatılmadığında veya iptal edildiğinde, tebliğden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılır; dilenirse önce Göç İdaresi Başkanlığı’na idari itiraz yapılır ve bu itiraz dava süresini durdurur. Genel usul, dilekçe örneği ve savunma stratejileri ikamet izni reddi itirazı sayfamızda anlatılmıştır.
İnsani ikamete özgü iki nokta vardır. Birincisi, ret kararıyla birlikte sınır dışı kararı da tebliğ edilmişse, sınır dışı kararı için 7 günlük ayrı süre işler ve iki işlem aynı dilekçede birlikte dava edilmelidir; 60 günü bekleyen yabancı sınır dışı kararını kesinleştirmiş olur. İkincisi, ikamet izni reddine karşı açılan dava, sınır dışı davasından farklı olarak işlemi kendiliğinden durdurmaz ve tek başına yasal kalış sağlamaz; bu nedenle dilekçede mutlaka yürütmenin durdurulması talep edilmelidir. m.46/1-ç kapsamındaki “dava süresince insani ikamet” güvencesi yalnızca sınır dışı (m.53) ve uluslararası koruma (m.72, m.77) işlemlerine karşı açılan davalar için geçerlidir; ret kararıyla birlikte sınır dışı kararı da dava edilmişse bu güvenceden yararlanılır.
Yaygın Ret Gerekçeleri ve Hukuki Karşı Argümanlar
| İdarenin ret gerekçesi | Karşı argüman |
|---|---|
| "Talep m.46'da sayılan hâllerden birine girmemektedir" | Dilekçede bent açıkça gösterilmemiş olabilir; dava dilekçesinde m.55/1-a → m.46/1-c zinciri ve (f) bendi somut belgelerle kurulmalıdır |
| "Ülkedeki genel durum tek başına yeterli değildir" | Sufi ve Elmi ilkesi: ayrım gözetmeyen şiddet yeterince yoğunsa bireysel özellik aranmaz; ayrıca bireysel risk faktörleri belgelenmelidir |
| "Diğer ikamet izinlerinden birine başvurabilir" | Vize ihlali, pasaportsuzluk veya gelir yokluğu nedeniyle diğer izinlerin fiilen alınamadığı somut olarak gösterilmelidir |
| "Kamu düzeni açısından sakıncalı" | m.55/1-a mutlak niteliktedir; kamu düzeni gerekçesi geri gönderme yasağını kaldırmaz (AİHM Saadi/İtalya); en azından güvenli üçüncü ülke belirlenmelidir. Bkz. deport kaldırma |
| "Belgeler eksik" | Eksiklik ret değil tamamlama sebebidir; idareye eksiklik bildirimi yapılıp yapılmadığı dava dosyasında sorgulanmalıdır |
| "Uluslararası koruma başvurusu yapmalıdır" | İki yol birbirini dışlamaz; UK başvurusu yapılmamış olması insani ikamet talebinin reddi için tek başına gerekçe olamaz |
İnsani İkamet İzni ile Uluslararası Koruma Arasındaki Farklar
| Ölçüt | İnsani İkamet İzni | Uluslararası Koruma (Mülteci / Şartlı Mülteci / İkincil Koruma) |
|---|---|---|
| Yasal dayanak | YUKK m.46 | YUKK m.61-63 |
| Niteliği | İkamet izni | Koruma statüsü |
| Temel ölçüt | m.46'daki hâllerden biri + takdir | Bireysel zulüm veya ciddi zarar riski |
| Savaş nasıl değerlendirilir | m.55/1-a ve m.46/1-c, f üzerinden | m.63/1-c "ayrım gözetmeyen şiddet" üzerinden |
| Başvuru yeri | İl Göç İdaresi (fiziki) | İl Göç İdaresi; mülakat zorunlu |
| İkamet yeri | Serbest (adres kaydı şartıyla) | Göç İdaresi'nin belirlediği il (uydu kent) |
| Süre | Bakanlıkça belirlenir, uygulamada 1 yıl, uzatılabilir | Statü devam ettiği sürece |
| Çalışma | Ayrı çalışma izni gerekir | Şartlı mülteci/ikincil koruma: 6 ay sonra çalışma izni başvurusu; mülteci: doğrudan |
| Sağlık | GSS'ye primli kayıt | Başvuru sahibi/statü sahibi olarak GSS kapsamı (kural olarak primsiz) |
| Uzun dönem ikamet | Yok | Yok |
| Ret hâlinde dava süresi | 60 gün | 30 gün (kabul edilemezlik/hızlandırılmış: 15 gün) |
| Üçüncü ülkeye yerleştirme | Yok | Şartlı mülteciler için UNHCR aracılığıyla mümkün |
Tüm Süreler Tek Tabloda
| İşlem | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Sınır dışı kararına karşı iptal davası | Tebliğden itibaren 7 gün | YUKK m.53/3 |
| Mahkemenin sınır dışı davasını karara bağlaması | 15 gün (kesin karar) | YUKK m.53/3 |
| İnsani ikamet ret/iptal/uzatmama kararına karşı dava | 60 gün | İYUK m.7 |
| İdari itirazın cevaplanma süresi | 30 gün | İYUK m.10-11 |
| Adres kayıt sistemine kayıt | İzin tarihinden itibaren 20 iş günü | YUKK m.46/2 |
| Uzatma başvurusu | Süre bitimine 60 gün kala, süre dolmadan | YUKK m.24 |
| Müracaat belgesiyle yurt dışı çıkış | Her seferinde en fazla 15 gün | Uygulama Yönetmeliği |
| Terke davet | Uzatılmama/iptal sonrası 10 gün (15 güne kadar) | YUKK m.56 |
| İzin verildikten sonra Türkiye'ye giriş | 6 ay içinde | YUKK m.23 |
| Başvurunun sonuçlanması (uygulama) | 3-6 ay | — |
| Uluslararası koruma ret davası | 30 gün (hızlandırılmış: 15 gün) | YUKK m.80 |
En Sık Yapılan 7 Hata
Sıkça Sorulan Sorular
İnsani ikamet izni kimler alabilir?
YUKK m.46’da sayılan hâllerdeki yabancılar alabilir: çocuğun yüksek yararı bulunanlar, sınır dışı kararı olduğu hâlde çıkışı mümkün olmayanlar, ülkesinde ölüm cezası, işkence veya insanlık dışı muamele riski nedeniyle sınır dışı edilemeyenler (savaş bölgeleri dâhil), sınır dışı veya uluslararası koruma işlemlerine karşı dava açanlar, güvenli üçüncü ülkeye gönderilmeyi bekleyenler, acil nedenlerle kalması gerekip başka izin alamayanlar ve olağanüstü durumdakiler.
İnsani ikamet izni başvurusu nasıl yapılır?
Islak imzalı gerekçeli dilekçe, ikamet izni başvuru formu ve destekleyici belgelerle birlikte, randevu alınarak İl Göç İdaresi Müdürlüğü’ne şahsen veya vekâletnameli avukat aracılığıyla başvurulur. Dosya il müdürlüğünün görüşüyle Göç İdaresi Başkanlığı’nın onayına sunulur.
İnsani ikamet izni online başvuru yapılabilir mi?
Hayır. İlk başvuru e-ikamet sistemi üzerinden alınmaz; yalnızca randevu alınabilir. Fiziki dilekçe ve dosya il müdürlüğüne teslim edilir. Uzatma başvurusu ise e-ikamet üzerinden yapılır.
İnsani ikamet izni kaç günde çıkar?
Ortalama 3-6 ay içinde sonuçlanır. Başvuru anında verilen müracaat belgesi karar verilene kadar yasal kalış sağlar.
İnsani ikamet izni kaç yıl verilir?
Süre Bakanlıkça belirlenir; uygulamada genellikle 1 yıl olarak düzenlenir ve gerekçe sürdükçe uzatılır. 2019’dan bu yana kanunda “en fazla 1 yıl” sınırı bulunmamaktadır.
Ülkemde savaş varsa otomatik olarak insani ikamet izni alır mıyım?
Hayır. Savaş, m.55/1-a ve m.46/1-c, f üzerinden güçlü bir gerekçedir; ancak idare takdir yetkisini kullanır ve geri gönderilme hâlinde ciddi zarar riskinin somut belgelerle gösterilmesini bekler.
Kaçak (vize ihlali yapmış) durumdayken insani ikamet izni alabilir miyim?
Evet. İnsani ikamet izni, diğer izinlerden farklı olarak yasal kalış ön koşulu aramaz; ülkeden çıkmadan ve giriş yasağı riski almadan başvurulabilir. Ancak ihlal süresi ve nedeni dilekçede açıklanmalıdır.
İnsani ikamet izni ile çalışabilir miyim?
İzin doğrudan çalışma hakkı vermez. İşveren aracılığıyla 6735 sayılı Kanun kapsamında çalışma izni alınması gerekir; insani ikamet izni bu başvuru için yeterli ikamet iznidir.
İnsani ikamet izni vatandaşlığa sayılır mı?
Uygulamada, insani ikametle geçen süreler genel yolla vatandaşlık için aranan 5 yıllık ikamet süresinin hesabında dikkate alınmamaktadır. Ayrıca m.42/2 uyarınca uzun dönem ikamet iznine geçiş hakkı da yoktur.
İnsani ikamet izni reddedilirse ne yapmalıyım?
Tebliğden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılır; dilenirse önce idari itiraz yapılır. Sınır dışı kararı da tebliğ edilmişse 7 gün içinde ayrıca dava açılmalıdır. Ret, uluslararası koruma başvurusuna engel değildir.
İnsani ikamet izni ücreti ne kadar?
İkamet izni harcı ve kart bedeli her yıl Harçlar Kanunu ve Göç İdaresi tarafından güncellenir; bazı uyruklar harçtan muaftır. Noter (vekâletname, kira sözleşmesi, tercüme) masrafları ayrıca hesaplanır. Güncel tutarlar başvuru öncesinde il müdürlüğünden teyit edilmelidir.
Geri Gönderme Merkezi’nde tutuluyorum, ülkemde savaş var; ne yapmalıyım?
Sınır dışı kararına 7 gün içinde iptal davası, idari gözetime sulh ceza hâkimliğine itiraz ve gerekiyorsa uluslararası koruma başvurusu birlikte yürütülmelidir. 2026 yılında idare mahkemeleri, ülkedeki savaş araştırılmadan verilen sınır dışı kararlarını iptal etmektedir.
İnsani ikamet izni sahibinin eşi ve çocukları ikamet izni alabilir mi?
Evet; destekleyici en az 1 yıldır ikamet izniyle Türkiye’de bulunuyorsa ve m.34-35 şartları sağlanıyorsa eş ve çocuklara aile ikamet izni verilebilir. Her aile bireyinin durumu ayrıca değerlendirilir.
Sonuç
İnsani ikamet izni, Türkiye’de düzensiz duruma düşmüş, pasaportsuz kalmış, hakkında sınır dışı kararı verilmiş ya da ülkesindeki savaş nedeniyle geri gönderilemeyen yabancılar için giriş yasağı riski almadan yasal statüye dönüşün en önemli aracıdır. Ancak istisnai ve takdire bağlı bir izin olduğundan sonucu, dilekçenin doğru kanun bendine dayanmasına, gerekçenin somut belgelerle ispatına ve sürelerin eksiksiz takibine bağlıdır. Savaş gerekçeli başvurularda m.4 ve m.55/1-a ile m.46/1-c ve f bentleri arasındaki köprünün kurulması, başvuruyu “genel bir endişe”den “hukuken sınır dışı edilemezlik” düzeyine taşır; 2026 yılı idare mahkemesi kararları da bu yaklaşımı desteklemektedir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosya kendi koşullarına göre değerlendirilir. Somut durumunuz için yabancılar hukuku alanında çalışan bir avukattan destek alınız.
İnsani ikamet izni reddi, iptali veya uzatılmama kararına karşı 60 gün içinde İdare Mahkemesi başvurusu ve savunma.
Ret sonrası tebliğ edilen sınır dışı kararına 7 gün içinde İdare Mahkemesi başvurusu ve yürütmeyi durdurma talebi.
Geri gönderme yasağı, aile bağları ve ülkedeki savaş ortamının mahkemeye sunularak sınır dışı kararının iptali.
Geri gönderme merkezinde tutulan ve sınır dışı edilemeyen yabancılar için Sulh Ceza Hakimliği başvurusu ve tahliye.
Vize ihlali veya deport sonrası konan tahdit kodu ve giriş yasağının kaldırılması süreci.
İnsani ikamet izni sahipleri için ayrı çalışma izni başvurusu, reddi itirazı ve kayıt dışı çalışma riskleri.
Sınır dışı, idari gözetim, giriş yasağı, ikamet ve çalışma izni süreçleri hakkında kapsamlı rehber.