A-99, hakkında ceza soruşturması veya kovuşturması yürütülen bir yabancıya mahkeme ya da sulh ceza hâkimliği tarafından adli kontrol tedbiri olarak “yurt dışına çıkamamak” yükümlülüğü getirildiğinde, bu yasağın Göç İdaresi ve kolluk sistemlerine yansıyan kaydıdır. Diğer tahdit kodlarının çoğundan farklı olarak A-99’un arkasında idari bir takdir değil, yazılı bir yargı kararı vardır; kod yabancının Türkiye’ye girişini değil, Türkiye’den çıkışını engeller. Bu nedenle A-99 idare mahkemesinde açılacak bir davayla değil, öncelikle ceza yargılamasında adli kontrolün kaldırılması ya da değiştirilmesi talebiyle çözülür; adli süreç bittiği hâlde sistemde kalan kayıt için ise idari başvuru ve gerekirse iptal davası gündeme gelir.
A-99 Tahdit Kodu Nedir?
Tahdit kodları harf gruplarına ayrılır ve harf, kaydın hangi kaynaktan geldiğini gösterir. “A” grubu adli süreçlerden doğan kayıtları ifade eder. A-99, bu grubun uygulamada en sık karşılaşılan üyesidir: yabancı hakkında bir ceza dosyası açılmış, hâkim ya da mahkeme tutuklama yerine adli kontrol kararı vermiş ve bu kararın içine yurt dışına çıkış yasağı konmuştur. Göç İdaresi ve sınır kapılarındaki sistem, bu yasağı A-99 koduyla görür.
Kodun iki özelliği, onu G-99 gibi güvenlik kodlarından ayırır. Birincisi, dayanağı bellidir: ortada tarih ve sayısı olan, tebliğ edilmiş bir adli kontrol kararı vardır. İkincisi, yönü terstir: kişi ülkeye giremediği için değil, ülkeden çıkamadığı için mağdur olur. Havalimanında, kara sınırında ya da limanda çıkış işlemi yapılmaz; bilet, vize, iş toplantısı, tedavi randevusu, hepsi boşa gider.
A-99 bir ceza değildir. Ceza yargılamasının sonuna kadar kişinin kaçmasını önlemek için öngörülmüş geçici bir tedbirdir; hukuki dayanağı 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun adli kontrol hükümleridir. Ancak “geçici” sözcüğü yanıltmasın: yargılama yıllarca sürebilir ve tedbir bu süre boyunca kişinin hayatını Türkiye sınırlarına hapseder.
Bir noktayı baştan söylemek gerekir: Tahdit kodlarının Resmî Gazete’de yayımlanmış bir listesi ya da genelgesi yoktur; A-99 da dâhil olmak üzere bu kodlar idarenin iç sınıflandırmasıdır. Kodun anlamı uygulamadan bilinir, kanundan okunmaz. Kanunda okunan şey, kodun arkasındaki adli kontrol kararının kendisidir.
A-99 Neden ve Hangi Durumlarda Konulur?
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.109 uyarınca tutuklama sebeplerinin bulunduğu hâllerde hâkim, şüpheli veya sanığı tutuklamak yerine adli kontrol altına alabilir. Aynı maddenin üçüncü fıkrasının (a) bendi, adli kontrol yükümlülüklerinden birini “yurt dışına çıkamamak” olarak sayar. Yabancılar bakımından bu yükümlülük, kaçma şüphesini gidermenin en pratik yolu olarak sıkça tercih edilir; çünkü kişinin bağlarının başka bir ülkede olduğu varsayılır.
Uygulamada A-99’un görüldüğü tipik dosyalar şunlardır:
- Kasten yaralama, tehdit, hakaret gibi bir olayın ardından başlatılan soruşturmada, Cumhuriyet savcısının istemi ve sulh ceza hâkiminin kararıyla adli kontrol uygulanması
- Dolandırıcılık, hırsızlık, sahtecilik, uyuşturucu gibi suçlardan açılan kamu davasında mahkemenin sanığı tutuklamak yerine yurt dışına çıkış yasağıyla serbest bırakması
- Tutuklu yargılanan yabancının tahliye edilirken adli kontrole bağlanması
- Şikâyete bağlı bir uyuşmazlıkta (örneğin işyeri kavgası, kira ya da alacak kaynaklı bir suç iddiası) tarafların yabancı olması nedeniyle tedbirin “ihtiyaten” konulması
Bu son grup, hukuka aykırılık iddiasının en sık doğduğu alandır. Adli kontrol, ancak tutuklama sebeplerinin varlığında ve ölçülülük denetimiyle uygulanabilir; her soruşturma otomatik olarak çıkış yasağı gerektirmez. Basit bir şikâyet üzerine, kaçma şüphesine dair somut bir olgu ortaya konmadan verilen çıkış yasağı, itiraz yolunda tartışmaya açıktır.
İki senaryo ise açıkça hukuka aykırıdır ve maalesef uygulamada karşılaşılır: hâkim ya da mahkeme kararı olmaksızın yalnızca soruşturma açıldı diye sisteme A-99 işlenmesi; ve kovuşturmaya yer olmadığına dair karar (KYOK), beraat ya da düşme kararı kesinleştiği hâlde kaydın sistemde bırakılması. Her ikisinde de kod, dayanağı olmayan bir kayıttır ve derhâl silinmesi gerekir.
A-99 Hangi Sonuçları Doğurur?
| Sonuç | Nasıl Yaşanır |
|---|---|
| Ülkeden çıkış yapılamaması | Havalimanı, kara sınırı veya limanda pasaport kontrolünde çıkış işlemi durdurulur |
| Yükümlülüğün ihlalinde tutuklama riski | CMK m.112 uyarınca adli kontrol yükümlülüklerine uymayan şüpheli veya sanık hakkında tutuklama kararı verilebilir |
| Aile, iş ve sağlık planlarının askıya alınması | Yurt dışındaki cenaze, düğün, tedavi, iş seyahati için mahkemeden izin alınmadıkça çıkış mümkün değildir |
| İkamet ve çalışma izni süreçlerine dolaylı etki | Adli dosya, ikamet uzatma ve vatandaşlık değerlendirmelerinde güvenlik araştırmasına konu olabilir |
| Ç-114 ile birlikte görünme | “Haklarında adli işlem yapılan yabancılar” kodu çoğu zaman A-99’a eşlik eder ve ayrı bir değerlendirme gerektirir |
| Yargılama sonucuna göre sınır dışı riski | Mahkûmiyet hâlinde yabancının cezasının infazından sonra sınır dışı edilmesi gündeme gelebilir |
Tabloda görülmeyen ama en ağır sonuç, zamandır. Ağır ceza mahkemesinin görevine giren bir dosya birkaç yıl sürebilir; bu süre boyunca kişi ne ülkesindeki ailesini görebilir ne de iş hayatını sürdürebilir. Adli kontrolün kaldırılması talebi tam da bu yüzden dosyanın başında değil, her aşamasında yeniden gündeme getirilmesi gereken bir araçtır.
A-99, G-99 ve N-99: Aynı Sayı, Üç Ayrı Dünya
“99” sayısını taşıyan üç kod uygulamada sürekli birbirine karıştırılır; arama motorlarında “kod 99 nedir” sorusunun bu kadar sık sorulmasının nedeni budur. Oysa harf, her şeyi değiştirir:
| Kod | Kaynağı | Yönü | Kaldırma Yolu |
|---|---|---|---|
| A-99 | Hâkim veya mahkemenin adli kontrol kararı | Türkiye’den çıkış engeli | Ceza yargılamasında adli kontrolün kaldırılması; sonra idari kaydın silinmesi |
| G-99 | İdarenin kamu düzeni / güvenliği değerlendirmesi | Türkiye’ye giriş engeli, ön izin | İdareye kaldırma başvurusu, idare mahkemesinde iptal davası, ön izin |
| N-99 | İnterpol kaydı | Girişte ve idari başvurularda ek kontrol | Uluslararası kaydın kaynağına göre değişir |
A-99’da muhatap ceza hâkimi, G-99’da Göç İdaresi ve idare mahkemesidir. Bu ayrımı yapmadan dilekçe yazmak, yanlış kapıya vurmak demektir. Giriş engeliyle ilgili kodun ayrıntıları için G-99 tahdit kodu rehberimize, tüm harf gruplarının anlamları için tahdit kodları rehberimize bakabilirsiniz.
A-99’un İdari Gözetim ve Sınır Dışı Kararıyla İlişkisi
A-99 dosyalarının en az bilinen yönü, idari süreçlerle olan çapraz etkisidir. İki yönde işler.
Adli kontrol, idari gözetimi sonlandırabilir. Geri gönderme merkezinde tutulan bir yabancı hakkında ceza mahkemesi yurt dışına çıkış yasağı içeren adli kontrol kararı verdiğinde, ortaya bir çelişki çıkar: İdare kişiyi ülkeden çıkarmak isterken yargı, kişinin ülkede kalmasını emretmektedir. Sınır dışı etme işlemi fiilen uygulanamaz hâle geldiğinden, idari gözetimin dayanağı zayıflar ve tahliye talebi güçlü bir zemine oturur. Bu durumda idari gözetim kararına itiraz başvurusu, adli kontrol kararının bir örneğiyle birlikte sulh ceza hâkimliğine sunulmalıdır.
Ceza dosyası, ileride sınır dışı kararına dönüşebilir. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.54, mahkûmiyet hâlinde cezanın infazından sonra sınır dışı edilmesi değerlendirilen yabancıları ayrıca sayar. Yani A-99 bugün yalnızca çıkışı engelliyor olsa da, yargılamanın mahkûmiyetle bitmesi hâlinde aynı dosya yarın bir sınır dışı kararının gerekçesi olabilir. Bu ihtimal gerçekleştiğinde tebliğden itibaren yedi gün içinde sınır dışı kararına itiraz edilmesi gerekir; süre, ceza dosyasındaki hiçbir işlemi beklemez.
Bu iki ilişki, A-99’un neden yalnızca “çıkış yasağı” olarak görülmemesi gerektiğini anlatır: kod, kişinin Türkiye’deki hukuki geleceğinin iki ayrı yargı kolunda aynı anda belirlendiği bir kavşaktır.
A-99 Kodu Nasıl Öğrenilir?
Burada A-99, G-99’dan daha şeffaftır. Adli kontrol kararı yazılı olarak verilir ve şüpheli ya da sanığa tebliğ edilir; kararda hangi yükümlülüklerin getirildiği açıkça yazar. Dolayısıyla “hakkımda A-99 var mı” sorusunun ilk cevabı ceza dosyasındadır:
- Adli kontrol kararının tebliğ edildiği tutanak ve kararın kendisi
- UYAP Vatandaş veya e-Devlet üzerinden dosya sorgulaması; yabancı kimlik numarası olan yabancılar sisteme erişebilir
- Dosyayı takip eden avukatın UYAP üzerinden yaptığı inceleme
- Sınır kapısında çıkış işleminin durdurulması (en geç ve en can sıkıcı öğrenme biçimi)
- Kaydın idari sisteme yansıyıp yansımadığını öğrenmek için Yabancılar İletişim Merkezi (YİMER) hattı ve bulunulan ildeki Göç İdaresi Müdürlüğü’ne dilekçe
Adli kontrol kararı elinizde yoksa ama sınır kapısında durdurulduysanız, iki ihtimal vardır: ya size tebliğ edilmemiş bir karar vardır, ya da karar olmadan işlenmiş bir kayıtla karşı karşıyasınız. İkisinin yolu farklıdır; bu yüzden ilk adım her zaman dosya numarasını ve kararı veren merciyi öğrenmektir.
A-99 Tahdit Kodu Nasıl Kaldırılır?
A-99’da doğru sıralama şudur: önce yargı kararı, sonra idari kayıt. Bu sırayı tersine çevirmek, en sık yapılan ve en pahalı hatadır.
1. Adli Kontrolün Kaldırılması veya Değiştirilmesi Talebi (CMK m.110)
Soruşturma evresinde sulh ceza hâkimi, kovuşturma evresinde davaya bakan mahkeme, adli kontrol yükümlülüklerini her aşamada kaldırabilir, değiştirebilir ya da hafifletebilir. Şüpheli veya sanık bu talebi yargılama boyunca dilediği kadar yenileyebilir; talep üzerine merci, Cumhuriyet savcısının görüşünü alarak beş gün içinde karar verir (m.111/1). Talebin gücü, kaçma şüphesinin ortadan kalktığını gösteren somut olgulardan gelir: Türkiye’de düzenli ikamet ve iş, aile bağları, dosyadaki delillerin toplanmış olması, tanıkların dinlenmiş olması, geçen sürede yükümlülüklere eksiksiz uyulmuş olması.
Yurt dışına çıkış yasağının tamamen kaldırılması mümkün görünmüyorsa, daha hafif bir yükümlülükle (örneğin belirli aralıklarla imza) değiştirilmesi de istenebilir.
2. Adli Kontrol Kararına İtiraz (CMK m.111/2 ve m.268)
Adli kontrol kararının kendisine ya da kaldırma talebinin reddine karşı, kararın öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde itiraz edilebilir. İtiraz, kararı veren mercie yapılır; merci kararını düzeltmezse dosya bir üst mercie gider. İtirazda “yasağın gereksizliği” değil, “tutuklama sebeplerinin ve dolayısıyla adli kontrol şartlarının bulunmadığı” anlatılmalıdır; çünkü hukuki test budur.
3. Geçici Yurt Dışı Çıkış İzni (CMK m.110/2)
Kanun, hâkim veya mahkemeye şüpheli ya da sanığı bazı yükümlülüklere uymaktan geçici olarak muaf tutma yetkisi verir. Cenaze, ağır hasta yakın, ertelenemez tedavi, yurt dışında imzalanması zorunlu bir işlem gibi hâllerde, belirli tarihler için çıkış izni talep edilir. Talep; seyahatin gerekçesini belgeleyen evrakı, gidiş-dönüş tarihlerini ve dönüş güvencesini (bilet, konaklama, Türkiye’deki bağlar) içermelidir. Bu yol yasağı kaldırmaz; ancak dosya sürerken hayatın durmasını önler.
4. Adli Süreç Bittikten Sonra Kaydın Silinmesi
Adli kontrol kaldırıldığında, kovuşturmaya yer olmadığına karar verildiğinde, beraat ya da düşme kararı kesinleştiğinde, mahkeme kararının kolluğa ve Göç İdaresi’ne bildirilmesi gerekir. Uygulamada bu bildirim gecikir ya da yapılmaz; kişi yasağın kalktığını sanır, sınır kapısında yine durdurulur. Bu nedenle kararın kesinleşmesinden sonra, kararın onaylı örneğiyle İl Göç İdaresi Müdürlüğü’ne kaydın silinmesi için yazılı başvuru yapılmalıdır.
5. Kayıt Silinmezse: İdare Mahkemesinde İptal Davası
Adli kontrol kalktığı hâlde idare kaydı silmiyorsa ya da başvuruya cevap vermiyorsa, artık ortada dayanağı olmayan bir idari işlem vardır ve 2577 sayılı Kanun’un 7. maddesi uyarınca altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılır; yürütmenin durdurulması da talep edilir. Dikkat: Bu yol yalnızca yargı kararı ortadan kalktıktan sonra açılır. Adli kontrol sürerken idare mahkemesine gitmek sonuç vermez; idare mahkemesi bir ceza hâkiminin kararını kaldıramaz.
Süreler: Hangi İşlem İçin Hangi Süre?
| İşlem | Süre | Merci |
|---|---|---|
| Adli kontrolün kaldırılması / değiştirilmesi talebi | Yargılama boyunca her zaman; karar beş gün içinde | Sulh ceza hâkimliği (soruşturma) / davaya bakan mahkeme (kovuşturma) |
| Adli kontrol kararına veya ret kararına itiraz | Öğrenmeden itibaren 7 gün (CMK m.268) | Kararı veren merci, ardından üst merci |
| Geçici yurt dışı çıkış izni | Seyahat tarihinden makul süre önce | Aynı merci |
| Silinmeyen kayıt için idari başvuru sonrası dava | 60 gün (2577 sayılı Kanun m.7) | İdare mahkemesi |
| Yargılama sonrası verilen sınır dışı kararı | Tebliğden itibaren 7 gün (6458 sayılı Kanun m.53) | İdare mahkemesi |
Bir de tedbirin kendisine üst sınır vardır. CMK m.110/A uyarınca adli kontrol, ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde en çok iki yıl sürer ve zorunlu hâllerde bir yıl uzatılabilir; ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde en çok üç yıldır ve toplam üç yıl daha (belirli suçlarda dört yıl) uzatılabilir. Bu süreler dolduğunda yükümlülüğün devamı mümkün değildir. A-99 dosyalarında sürenin ne zaman başladığı ve ne zaman dolacağı hesaplanmalı, üst sınır aşılmışsa kaldırma talebi bu gerekçeyle yapılmalıdır. Uygulamada bu hesabı yapan çok azdır.
Avukat Gözüyle En Kritik Hatalar
Birinci hata: Yanlış yargı koluna gitmek. A-99 için idare mahkemesine dava açan pek çok dosya, “dava konusu bir idari işlem yok, yargı kararı var” gerekçesiyle sonuçsuz kalır. Adli kontrol sürdüğü sürece muhatap ceza hâkimidir.
İkinci hata: Yasağı görmezden gelip çıkış denemek. Kara sınırından ya da başka bir ülke üzerinden çıkış girişimi, adli kontrol yükümlülüğünün ihlalidir; sonucu tutuklama olabilir ve dosyadaki “kaçma şüphesi” iddiasını kişinin kendi eliyle doğrulamasıdır.
Üçüncü hata: Beraat sonrası kaydı unutmak. Dosya kapanınca herkes rahatlar; kimse Göç İdaresi’ne yazı yazmaz. Kayıt sistemde kalır ve aylar sonra havalimanında ortaya çıkar.
Dördüncü hata: Süre sınırını hesaplamamak. Adli kontrolün kanuni üst sınırı vardır; dolmuş bir sınır, kaldırma talebinin en güçlü dayanağıdır. Bu hesabı yapmadan yalnızca “mağduriyet” anlatmak eksik kalır.
Beşinci hata: Ç-114 ve A-99’u aynı şey sanmak. İkisi çoğu zaman birlikte görünür ama biri adli işlem yapıldığına dair genel bir kayıt, diğeri somut bir çıkış yasağıdır. Biri kalkınca diğeri kendiliğinden kalkmaz.
A-99 Tahdit Kodu Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
A-99 tahdit kodu nedir?
Hakkında ceza dosyası bulunan bir yabancıya hâkim veya mahkemece adli kontrol kapsamında “yurt dışına çıkamamak” yükümlülüğü getirildiğinde, bu yasağın Göç İdaresi ve kolluk sistemine işlenen kaydıdır. Türkiye’den çıkışı engeller.
A tahdit kodu ne demek?
“A” harfi, kaydın adli bir süreçten kaynaklandığını gösterir. Bu gruptaki kodların arkasında idarenin takdiri değil, bir ceza hâkiminin ya da mahkemesinin kararı vardır.
A-99 ile G-99 ve N-99 arasındaki fark nedir?
A-99 çıkışı engeller ve ceza yargılamasında çözülür; G-99 girişi engeller ve idare hukuku yoluyla çözülür; N-99 İnterpol kaydını gösterir. Aynı sayı, üç farklı kaynak ve üç farklı yol.
A-99 tahdit kodu nasıl kaldırılır?
Önce ceza dosyasında adli kontrolün kaldırılması ya da değiştirilmesi talep edilir; ret hâlinde yedi gün içinde itiraz edilir. Adli kontrol kalktığında veya dosya beraat, düşme ya da takipsizlikle kapandığında kararın örneğiyle Göç İdaresi’ne başvurularak kayıt sildirilir. Kayıt yine silinmezse altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılır.
Adli kontrol kaldırıldı, sınır kapısında hâlâ durduruluyorum. Ne yapmalıyım?
Mahkeme kararının Göç İdaresi’ne ulaşmamış olması muhtemeldir. Kararın onaylı örneğiyle İl Göç İdaresi Müdürlüğü’ne yazılı başvuru yapın; cevap verilmez ya da ret gelirse idare mahkemesi yolu açılır.
Beraat ettim, kod kendiliğinden silinir mi?
Silinmesi gerekir; ancak uygulamada otomatik silinmediği sık görülür. Beraat kararının kesinleşme şerhli örneğiyle silme başvurusu yapmak, aylar sonra havalimanında yaşanacak sürprizi önler.
Acil olarak yurt dışına çıkmam gerekiyor. Yasak varken izin alınabilir mi?
Evet. CMK m.110/2 uyarınca hâkim veya mahkeme, belirli bir süre için yükümlülükten geçici muafiyet verebilir. Gerekçeyi belgeleyen evrak, gidiş-dönüş tarihleri ve dönüş güvencesiyle talep edilir.
A-99 varken yurt dışına çıkarsam ne olur?
Adli kontrol yükümlülüğünü ihlal etmiş olursunuz. CMK m.112 uyarınca hakkınızda tutuklama kararı verilebilir ve dönüşte yakalama işlemi uygulanabilir. Ayrıca dosyadaki kaçma şüphesi iddiası kesinleşmiş sayılır.
A-99 ikamet veya çalışma iznimi etkiler mi?
Doğrudan iptal sebebi değildir; ancak devam eden bir ceza dosyası ikamet uzatma, çalışma izni ve vatandaşlık değerlendirmelerinde güvenlik araştırmasına konu olabilir. Dosyanın sonucuna göre etki değişir.
A-99 kaç yıl sürer?
Adli kontrol süresince sürer; adli kontrolün de kanuni üst sınırı vardır: ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde iki yıl (bir yıl uzatılabilir), ağır ceza işlerinde üç yıl (üç yıla, belirli suçlarda dört yıla kadar uzatılabilir). Bu sınır dolduğunda yükümlülük sürdürülemez.
Tahdit kodları için resmî bir genelge veya liste var mı?
Resmî Gazete’de yayımlanmış bir liste ya da genelge bulunmamaktadır. Kodlar idarenin iç sınıflandırmasıdır; A-99’da kanunda görülen şey, kodun kendisi değil dayanağı olan adli kontrol kararıdır.
Geri gönderme merkezindeyim, ceza mahkemesi çıkış yasağı verdi. Tahliye olur muyum?
Kendiliğinden değil, ama güçlü bir gerekçeniz var: Yargı ülkede kalmanızı emrederken idare sizi sınır dışı edemez. Adli kontrol kararının örneğiyle sulh ceza hâkimliğine idari gözetimin sonlandırılması için başvuru yapılmalıdır.
Sonuç
A-99, tahdit kodları arasında dayanağı en açık olanıdır: bir ceza hâkiminin yurt dışına çıkış yasağı. Bu açıklık, doğru yolu da gösterir. Kod, idareyle değil yargıyla konuşularak çözülür; adli kontrol kaldırılmadan idare mahkemesine gitmek zaman kaybıdır, adli kontrol kalktıktan sonra idareye yazmamak ise ikinci bir mağduriyettir.
Dosyanın her aşamasında kaldırma talebi yenilenebilir, ret kararlarına yedi gün içinde itiraz edilebilir, zorunlu seyahatler için geçici izin istenebilir ve tedbirin kanuni üst sınırı hesaplanabilir. Bu araçların hiçbiri tek başına yeterli değildir; birlikte kullanıldıklarında A-99, hayatı durduran bir yasak olmaktan çıkıp yönetilebilir bir sürece dönüşür.
DCA Hukuk & Danışmanlık olarak; A-99 dosyalarında adli kontrolün kaldırılması ve değiştirilmesi talepleri, itiraz, geçici yurt dışı çıkış izni, adli süreç sonrası kaydın silinmesi başvurusu ve gerektiğinde idare mahkemesinde iptal davası ile birlikte idari gözetim kararına itiraz, sınır dışı kararına itiraz ve yabancılar hukuku kapsamındaki tüm süreçlerde hukuki destek sunuyoruz.