Tutuklama Kararına İtiraz: Süre, Merci, Dilekçe ve Tutukluluk Süreleri

Tutuklama kararına itiraz süresi, 1 Haziran 2024’ten bu yana kararı öğrenme gününden itibaren 2 haftadır; eski “7 gün” bilgisi artık geçerli değildir. İtiraz kararı veren hâkimliğe yapılır; sulh ceza hâkimliğinin tutuklama kararını yargı çevresindeki asliye ceza hâkimi inceler. Tutukluluk süresi davanın türüne ve aşamasına göre değişir: kovuşturma evresinde ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde en çok 1 yıl 6 ay, ağır ceza işlerinde uzatmalarla birlikte en çok 5 yıl, terör ve devlet güvenliğine karşı suçlarda en çok 7 yıldır; soruşturma evresinde bu sınırlar daha kısadır (6 ay, 1 yıl ve 2 yıl). Gözaltı süresi ise yakalamadan itibaren 24 saattir; toplu suçlarda savcı bu süreyi günlük kararlarla 3 gün daha uzatabilir. Aşağıda itirazın nereye ve kimler tarafından yapılacağını, tahliye talebiyle farkını, itiraz dilekçesi örneğini ve gözaltı ile tutukluluk sürelerini aşama aşama bulabilirsiniz.

📍 Tutuklamaya İtiraz ve Süreler Son Durum: Güncel Değişiklikler (bu kutu her gelişmede güncellenir)

• 31 Temmuz 2026: 12. Yargı Paketi (7589 sayılı Kanun) Resmî Gazete’de yayımlandı. Ceza Muhakemesi Kanununun gözaltı, tutuklama, tutukluluk süreleri ve itiraz maddelerinde değişiklik yapılmadı; bu yazıdaki süreler aynen geçerlidir.
• 1 Haziran 2024: 7499 sayılı Kanunla tutuklama dahil hâkim ve mahkeme kararlarına itiraz süresi 7 günden 2 haftaya çıkarıldı. Yeni süre bu tarihte ve sonrasında verilen kararlara uygulanır.
• Temmuz 2022: Terör ve örgüt suçlarında 48 saatlik özel gözaltı süresini öngören Terörle Mücadele Kanunu geçici 19. maddesinin dört yıllık uygulama süresi doldu. Bu suçlarda da genel gözaltı süreleri uygulanır.
• 14 Temmuz 2021: 7331 sayılı Kanunla sulh ceza hâkimliğinin tutuklama ve adli kontrol kararlarına itirazı inceleme yetkisi asliye ceza hâkimine verildi; tutuklama kararında adli kontrolün neden yetersiz kalacağının somut olarak gösterilmesi şartı eklendi.
• 24 Ekim 2019: 7188 sayılı Kanunla soruşturma evresi için ayrı azami tutukluluk süreleri ve suç tarihinde çocuk olanlar için indirimli süreler getirildi.

Bir Bakışta: Tutuklama Kararına İtiraz ve Süreler

Konu	Kural	Dayanak
İtiraz süresi	Kararı öğrenme gününden itibaren 2 hafta	CMK m.268/1
İtirazı inceleyen	Sulh ceza hâkimliğinin tutuklama kararında asliye ceza hâkimi; asliye ceza kararında ağır ceza mahkemesi	CMK m.268/3
İtiraz edebilecekler	Şüpheli veya sanık, savcı, müdafi, yasal temsilci ve eş	CMK m.260-262
İtirazın etkisi	Kararın uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz	CMK m.269
Tahliye talebi	Soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında; 3 gün içinde karar, örgüt suçlarında 7 gün	CMK m.104, 105
Gözaltı süresi	Yakalamadan itibaren 24 saat; en yakın hâkime götürmek için gereken süre ayrıca en çok 12 saat	CMK m.91/1
Toplu suçta gözaltı	Savcının yazılı emriyle, her defasında 1 günü geçmemek üzere 3 gün uzatma	CMK m.91/3
Gözaltına itiraz	Sulh ceza hâkimine; hâkim en geç 24 saat içinde karar verir	CMK m.91/5
Tutuklama kararı	Soruşturmada sulh ceza hâkimi, kovuşturmada mahkeme	CMK m.101/1
Tutukluluk (ağır ceza dışı)	Kovuşturmada en çok 1 yıl, zorunlu hâlde 6 ay uzatma; soruşturmada en çok 6 ay	CMK m.102/1, 102/4
Tutukluluk (ağır ceza)	Kovuşturmada 2 yıl, uzatmalarla en çok 5 yıl; soruşturmada en çok 1 yıl	CMK m.102/2, 102/4
Terör ve devlet güvenliği suçları	Kovuşturmada uzatmalarla en çok 7 yıl; soruşturmada 1 yıl 6 ay, gerekçeyle 6 ay uzatma	CMK m.102/2, 102/4
Çocuklar	Süreler 15 yaş altında yarı, 18 yaş altında dörtte üç oranında uygulanır	CMK m.102/5
Tutukluluk incelemesi	Soruşturmada en geç 30 günde bir	CMK m.108/1

Gözaltı Süresi Ne Kadar?

Gözaltı, yakalanan kişinin Cumhuriyet savcısının kararıyla, işlemleri tamamlanana kadar kısa bir süre özgürlüğünün kısıtlanmasıdır. Savcı yakalanan kişiyi bırakmazsa soruşturmanın tamamlanması için gözaltına alınmasına karar verebilir. Gözaltı için iki şart birlikte aranır: tedbirin soruşturma bakımından zorunlu olması ve kişinin suçu işlediği şüphesini gösteren somut delillerin bulunması (CMK m.91/2).

Bireysel Suçlarda Gözaltı Süresi

Gözaltı, yakalandığınız andan başlayarak en çok 24 saat sürebilir. Kişiyi yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye götürmek için gereken yol süresi bu 24 saate dahil değildir, ancak bu yol süresi de 12 saatten fazla olamaz (CMK m.91/1). Kişi bu süreler içinde serbest bırakılmazsa sulh ceza hâkimi önüne çıkarılır ve sorgusunda müdafi de hazır bulunur (CMK m.91/7).

Toplu Suçlarda Gözaltı Süresi

Suç toplu olarak işlenmişse, yani üç veya daha fazla kişi tarafından işlenmişse, delillerin toplanmasındaki güçlük veya şüpheli sayısının çokluğu nedeniyle Cumhuriyet savcısı gözaltı süresini uzatabilir. Uzatma her defasında bir günü geçemez ve toplam 3 gün olabilir; uzatma emri yazılı verilir ve gözaltındaki kişiye hemen tebliğ edilir (CMK m.91/3). Böylece toplu suçlarda gözaltı, ilk 24 saatle birlikte en çok 4 güne ulaşabilir.

Kolluk Amirinin Gözaltı Kararı

Suçüstü hâlleriyle sınırlı olmak üzere, kanunda sayılan bazı suçlarda (kasten öldürme, kasten yaralama, cinsel saldırı, hırsızlık, yağma, uyuşturucu ticareti, toplumsal olaylarda işlenen cebir ve şiddet suçları gibi) mülki amirlerce belirlenen kolluk amirleri de 24 saate kadar gözaltı kararı verebilir. Toplumsal olaylar sırasında ve toplu suçlarda bu süre 48 saate kadar çıkabilir. Kolluk, işlemler bitince ve her hâlde bu sürelerin sonunda savcıya bilgi verir. Kişi en geç 48 saat, toplu suçlarda 4 gün içinde hâkim önüne çıkarılır (CMK m.91/4).

Anayasadaki Üst Sınır

Anayasa’nın 19. maddesi yakalanan kişinin, en yakın mahkemeye gönderilmesi için gerekli süre hariç en geç 48 saat, toplu suçlarda en çok 4 gün içinde hâkim önüne çıkarılmasını emreder. Kanundaki 24 saatlik genel süre bu sınırın içinde kalan, daha kısa bir süredir. Terör suçları için 2018’de getirilen 48 saatlik özel süre Temmuz 2022’de sona erdiğinden, bugün bu suçlarda da genel süreler uygulanır.

Çocukların Gözaltına Alınması

Suç tarihinde 12 yaşını doldurmamış çocuklar ile 15 yaşını doldurmamış sağır ve dilsizler suç nedeniyle yakalanamaz; yalnız kimlik ve suç tespiti için yakalanabilir ve kimlik tespitinden hemen sonra serbest bırakılır. 12-18 yaş arasındaki çocuk yakalanırsa yakınlarına ve müdafiye haber verilir; çocuk talep etmese de müdafiden yararlandırılır, ifadesi müdafi yanındayken alınır, yetişkinlerden ayrı tutulur ve kendisine kelepçe takılmaz (Yakalama, Gözaltına Alma ve İfade Alma Yönetmeliği m.19). Gözaltına alınan çocuklar kolluğun çocuk biriminde tutulur (Çocuk Koruma Kanunu m.16). Çocukların yargılanmasındaki diğer özel kurallar suça sürüklenen çocuk hükümlerinde düzenlenir.

Gözaltında Hangi Haklar Vardır?

Gözaltındaki kişinin hakları kanunda tek tek sayılmıştır:

• Yakınlara haber: Yakalama, gözaltı ve gözaltı süresinin uzatılması savcının emriyle bir yakınına veya kişinin belirlediği birine gecikmeksizin bildirilir. Yabancıysa, yazılı olarak karşı çıkmadıkça konsolosluğuna haber verilir (CMK m.95).
• Hakların bildirilmesi: Yakalanan kişiye yakalama sebebi, hakkındaki iddialar, susma ve müdafiden yararlanma hakkı ile itiraz hakkı yazılı olarak bildirilir; haklarını gösteren form imzalatılarak bir örneği verilir (Yönetmelik m.6).
• Müdafi: Kişi her aşamada müdafiden yararlanabilir; müdafiin görüşme ve ifadede yanında bulunma hakkı kısıtlanamaz. Kişi çocuksa ya da üst sınırı en az 5 yıl olan bir suçtan soruşturma yürütülüyorsa talep aranmadan müdafi görevlendirilir (Yönetmelik m.20).
• Kelepçe: Nakil sırasında kelepçe ancak kaçma ya da kendisine veya başkalarına tehlike belirtisi varsa takılabilir (CMK m.93).
• Denetim: Cumhuriyet savcıları nezarethaneleri, gözaltı nedenlerini ve sürelerini denetler (CMK m.92).
• Yeniden gözaltı yasağı: Süre dolduğu ya da hâkim kararıyla serbest bırakılan kişi, yeni ve yeterli delil elde edilmedikçe ve savcı karar vermedikçe aynı nedenle yeniden yakalanamaz (CMK m.91/6).

Gözaltı sürecinin ilk adımı çoğu zaman kolluktaki ifadedir. Karakola çağrıldığında kişinin susma ve müdafi isteme hakkı vardır; savcılık ifadesinde de müdafi hazır bulunabilir.

Gözaltı Kararına İtiraz Nasıl Yapılır?

Yakalama, gözaltı ve gözaltı süresinin uzatılmasına ilişkin savcı emrine karşı sulh ceza hâkimine başvurulabilir. Başvurunun amacı kişinin hemen serbest bırakılmasını sağlamaktır (CMK m.91/5).

Başvurabilecek kişiler şunlardır:

• yakalanan kişinin kendisi,
• müdafii,
• kanuni temsilcisi,
• eşi,
• birinci veya ikinci derecede kan hısımı (anne, baba, çocuk, kardeş, büyükanne, büyükbaba, torun).

Sulh ceza hâkimi incelemeyi evrak üzerinde yapar ve en geç 24 saat içinde karar verir. Gözaltını yerinde bulursa başvuruyu reddeder; yerinde bulmazsa kişinin soruşturma evrakıyla birlikte hemen savcılıkta hazır bulundurulmasına karar verir.

Gözaltı Kararına İtiraz Dilekçesi Nasıl Yazılır?

Kanun bu başvuru için özel bir biçim öngörmez; kısa ve açık bir dilekçe yeterlidir. Dilekçede başvuranın gözaltındaki kişiyle bağı (eşi, kardeşi, müdafii gibi), gözaltına alınan kişinin kimliği, yakalama tarihi ve saati, bulunduğu kolluk birimi ve savcılık soruşturma numarası yazılır. Ardından gözaltı için gereken iki şartın neden bulunmadığı açıklanır: suç şüphesini gösteren somut delilin olmadığı ya da gözaltının soruşturma için zorunlu olmadığı (örneğin kişinin ifadesinin alınmış olması, sabit adresi ve çağrıya uyma geçmişi). Toplu suçta uzatma emrine itiraz ediliyorsa, uzatma gerekçesinin neden yerinde olmadığı ayrıca gösterilir. Dilekçe “hemen serbest bırakılma” istemiyle biter.

Tutuklama Hangi Şartlarla Verilir?

Tutuklama, hâkim kararıyla verilen ve kişiyi cezaevine gönderen en ağır koruma tedbiridir. Tutuklama kararı için üç unsur birlikte aranır (CMK m.100/1):

1. Kuvvetli suç şüphesi: Şüpheyi gösteren somut delillerin bulunması.
2. Bir tutuklama nedeni: Kaçma veya saklanma şüphesini doğuran somut olgular ya da delilleri yok etme, değiştirme veya tanık ve mağdur üzerinde baskı kurma tehlikesi. Bu nedenlerin ayrıntısı tutuklama nedenleri başlığı altında düzenlenir.
3. Ölçülülük: Tutuklama işin önemiyle ve beklenen cezayla orantılı olmalıdır.

Bazı suçlarda kanun, kuvvetli şüphe varsa tutuklama nedeninin var sayılabileceğini kabul eder; bu suçlar katalog suçlar olarak bilinir. Katalog suç isnadı tutuklamayı zorunlu kılmaz; ölçülülük ve adli kontrolün yeterliliği yine değerlendirilir.

Tutuklama yasakları da vardır. Yalnız adli para cezası gerektiren suçlarda ve vücut dokunulmazlığına karşı kasten işlenenler hariç üst sınırı 2 yılı geçmeyen suçlarda tutuklama kararı verilemez (CMK m.100/4). 15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında, üst sınırı 5 yılı aşmayan suçlardan dolayı tutuklama kararı verilemez (Çocuk Koruma Kanunu m.21).

Tutuklama Kararını Kim Verir?

Soruşturma evresinde şüphelinin tutuklanmasına savcının istemi üzerine sulh ceza hâkimi, kovuşturma evresinde sanığın tutuklanmasına savcının istemiyle veya kendiliğinden mahkeme karar verir. Savcı tutuklama kararı veremez. Tutuklama istenen kişi seçtiği ya da baro tarafından görevlendirilen müdafiin yardımından yararlanır (CMK m.101/1, 101/3).

Kararda kuvvetli şüphenin, tutuklama nedeninin, ölçülülüğün ve adli kontrolün neden yetersiz kalacağının somut olgularla gösterilmesi zorunludur. Kararın içeriği kişiye sözlü olarak bildirilir ve yazılı bir örneği verilir (CMK m.101/2). Tutuklama kararı verilmezse kişi hemen serbest bırakılır (CMK m.101/4).

Mahkemede Tutuklama Kararı Çıkarsa Ne Olur?

Tutuklama kararı verilen kişi aynı gün ceza infaz kurumuna gönderilir. Karar bir hükümlülük değildir; dava sürerken uygulanan geçici bir tedbirdir. Tutuklu kişi, kararın kendisine bildirildiği andan itibaren itiraz hakkına sahiptir ve tutuklulukta geçen süre ileride verilecek cezadan düşülür.

Tutukluluk Süresi Ne Kadar?

Tutukluluk süresi, işin ağır ceza mahkemesinin görevine girip girmediğine ve dosyanın soruşturma ya da kovuşturma evresinde olmasına göre ayrılır (CMK m.102).

İş türü	Soruşturma evresi	Kovuşturma evresi (toplam azami)
Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işler	En çok 6 ay	1 yıl, zorunlu hâlde 6 ay uzatma: en çok 1 yıl 6 ay
Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işler	En çok 1 yıl	2 yıl, uzatmalarla en çok 3 yıl daha: en çok 5 yıl
Devlet güvenliği, anayasal düzen, millî savunma ve devlet sırlarına karşı suçlar ile terör suçları	En çok 1 yıl 6 ay, gerekçeyle 6 ay uzatma	2 yıl, uzatmalarla en çok 5 yıl daha: en çok 7 yıl
Toplu olarak işlenen suçlar	En çok 1 yıl 6 ay, gerekçeyle 6 ay uzatma	İşin türüne göre yukarıdaki satırlar

Soruşturma Aşamasında Tutukluluk Süresi

Soruşturma evresinde, yani iddianame kabul edilmeden önce tutukluluk, ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde 6 ayı, ağır ceza işlerinde 1 yılı geçemez. Türk Ceza Kanununun devletin güvenliğine, anayasal düzene, millî savunmaya ve devlet sırlarına karşı suçlar bölümlerindeki suçlar, terör suçları ve toplu olarak işlenen suçlarda bu süre en çok 1 yıl 6 ay olup gerekçe gösterilerek 6 ay daha uzatılabilir (CMK m.102/4).

Kovuşturma Evresinde Tutukluluk Süresi

Kovuşturma evresinde ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde tutukluluk süresi en çok 2 yıldır. Bu süre zorunlu hâllerde gerekçe gösterilerek uzatılabilir; uzatmaların toplamı 3 yılı, yukarıda sayılan devlet güvenliği ve terör suçlarında 5 yılı geçemez (CMK m.102/2). Uzatma kararları savcının ve şüpheli, sanık veya müdafiin görüşü alındıktan sonra verilir (CMK m.102/3).

Asliye Ceza Mahkemesinde Tutukluluk Süresi

Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde, yani genellikle asliye ceza mahkemesinde görülen davalarda tutukluluk süresi en çok 1 yıldır; zorunlu hâllerde gerekçe gösterilerek 6 ay daha uzatılabilir (CMK m.102/1).

Çocuklarda Tutukluluk Süresi

Bu süreler, suçu işlediği sırada 15 yaşını doldurmamış çocuklar için yarı oranında, 18 yaşını doldurmamış çocuklar için dörtte üç oranında uygulanır (CMK m.102/5). Örneğin ağır ceza işinde soruşturma evresindeki 1 yıllık sınır, 16 yaşındaki bir çocuk için 9 aydır.

Tutukluluk Ne Sıklıkla İncelenir?

Soruşturma evresinde tutukluluğun devamının gerekip gerekmediği, savcının istemi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından en geç 30 günde bir incelenir; şüpheli de bu süre içinde inceleme isteyebilir. Kovuşturma evresinde mahkeme bu değerlendirmeyi her duruşmada ve gerektiğinde duruşmalar arasında yapar (CMK m.108). Azami süre dolduğu için serbest bırakılan kişi hakkında adli kontrol uygulanabilir (CMK m.109/7).

Tutuklama Kararına Nasıl İtiraz Edilir?

Tutuklama kararına karşı kanun yolu itirazdır (CMK m.101/5). İtiraz, davanın sonunu beklemeden özgürlüğü kısıtlayan kararın başka bir hâkim tarafından denetlenmesini sağlar.

Tutuklama Kararına İtiraz Süresi

Tutuklama kararına itiraz süresi, kararı öğrenme gününden itibaren 2 haftadır (CMK m.268/1). Süre 7499 sayılı Kanunla 7 günden 2 haftaya çıkarıldı; yeni süre 1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen kararlarda geçerlidir (CMK geçici m.6). Bu tarihten önce verilen kararlar için eski 7 günlük süre geçerliydi.

Süre öğrenme gününden başlar. Tutuklama kararı sorgu sırasında kişinin yüzüne karşı açıklandığında öğrenme o anda gerçekleşir; yazılı tebligatı beklemek süre kaybına yol açabilir. Hafta olarak belirlenen sürelerde süre, başlangıç gününün son haftadaki aynı isimli gününün mesai saati bitiminde dolar: Salı günü öğrenilen karar için süre, iki hafta sonraki Salı günü mesai bitiminde sona erer. Son gün tatile denk gelirse süre tatili izleyen gün biter (CMK m.39).

Tutuklama Kararına İtiraz Nereye Yapılır?

İtiraz için kararı veren hâkimlik veya mahkemeye bir dilekçe sunulur; dilekçe yazılamıyorsa zabıt kâtibine sözlü beyan verilir ve bu beyan tutanağa geçirilir. Kararı veren merci itirazı yerinde görürse kararını düzeltir; yerinde görmezse en çok 3 gün içinde inceleme merciine gönderir (CMK m.268/1-2).

Kararı veren	İtirazı inceleyen
Sulh ceza hâkimliği (tutuklama ve adli kontrol kararı)	Yargı çevresindeki asliye ceza mahkemesi hâkimi
Asliye ceza hâkimi sulh ceza işlerine bakıyorsa	Ağır ceza mahkemesi başkanı
Asliye ceza mahkemesi	Bağlı olduğu ağır ceza mahkemesi
Ağır ceza mahkemesi	O yerde birden fazla ağır ceza dairesi varsa bir sonraki numaralı daire, en son numaralı daire için 1 numaralı daire; tek daire varsa en yakın yerdeki ağır ceza mahkemesi

Bu sıra CMK m.268/3’te düzenlenir. Sulh ceza hâkimliğinin diğer kararlarında itirazı izleyen numaralı sulh ceza hâkimliği incelerken, tutuklama ve adli kontrol kararları için 2021’den bu yana özel kural uygulanır. Kanun yolunun veya merciin belirlenmesinde yanılma başvuranın hakkını ortadan kaldırmaz; başvurulan merci dosyayı yetkili yere gönderir (CMK m.264).

Tutuklama Kararına İtiraz Edebilecek Kişiler Kimlerdir?

• Şüpheli veya sanık (CMK m.260),
• Cumhuriyet savcısı, sanığın lehine de (CMK m.260),
• Müdafi, şüpheli veya sanığın açık arzusuna aykırı olmamak koşuluyla (CMK m.261),
• Yasal temsilci ve eş, kendiliklerinden ve süresi içinde (CMK m.262).

Kardeş, yetişkin çocuk veya anne-baba, yasal temsilci değilse tutuklamaya kendi adına itiraz edemez. Gözaltına itirazdaki geniş liste (kan hısımları) tutuklama kararına itirazda geçerli değildir.

Cezaevinden İtiraz

Tutuklu kişi, ceza infaz kurumu müdürüne veya zabıt kâtibine beyanda bulunarak ya da dilekçe vererek itiraz edebilir. Başvuru deftere kaydedilir, tutanak düzenlenir ve bir örneği tutukluya verilir; bu işlemle itiraz süresi kesilmiş sayılır (CMK m.263). Teslim tutanağının saklanması bu nedenle önemlidir.

İtiraz Nasıl Sonuçlanır?

İtiraz, tutuklama kararının uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz (CMK m.269). Kanunda aksi yazmadıkça itiraz duruşma yapılmadan, dosya üzerinden incelenir ve karar mümkün olan en kısa sürede verilir (CMK m.271). İnceleme merci savcının görüşünü alırsa bu görüş şüpheli, sanık veya müdafiine bildirilir ve 3 gün içinde cevap verilebilir (CMK m.270/2).

İtiraz kabul edilirse tutuklama kaldırılır ve kişi tahliye edilir; merci tahliyeyle birlikte adli kontrol de uygulayabilir. Merciin itiraz üzerine verdiği karar kesindir; ancak merci ilk kez kendisi tutuklama kararı vermişse (örneğin tutuklama talebinin reddine savcının itirazı üzerine), bu karara karşı itiraz yoluna gidilebilir (CMK m.271/4).

Süre kişinin kusuru olmadan kaçırılmışsa eski hâle getirme istenebilir; kanun yolu kendisine bildirilmeyen kişi kusursuz sayılır. Dilekçe engelin kalkmasından itibaren 2 hafta içinde verilir ve kaçırılan itiraz da aynı anda yapılır (CMK m.40, 41).

Tutukluluğun Devamı Kararına İtiraz ve Tahliye Talebi

Tutuklu kişi soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında salıverilmesini isteyebilir (CMK m.104/1). Bu istem itirazdan farklıdır: itiraz belirli bir karara karşı süreye bağlı bir kanun yoludur; tahliye talebi ise süresiz olarak, her zaman yapılabilir.

Tahliye istemi hakkında merci, savcının ve şüpheli, sanık veya müdafiin görüşünü aldıktan sonra 3 gün içinde karar verir; örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda bu süre 7 gündür (CMK m.105). Duruşma dışında bu karar verilirken görüş alınmaz.

Tutukluluğun devamına veya tahliye talebinin reddine ilişkin kararlara da itiraz edilebilir (CMK m.104/2, 105). Bu kararlara itiraz süresi de kararı öğrenme gününden itibaren 2 haftadır (CMK m.268/1). Soruşturma evresinde savcı da şüphelinin adli kontrol altında serbest bırakılmasını isteyebilir; tutuklamayı gereksiz görürse şüpheliyi kendiliğinden serbest bırakır (CMK m.103).

Tutuklama Kararına İtiraz Dilekçesi

Etkili bir itiraz dilekçesi, tutuklama kararında gösterilen her gerekçeyi dosyadaki karşılığıyla eşleştirir. “Suçsuzum” demek tek başına yeterli değildir; kararın hangi delile ve hangi riske dayandığı tek tek tartışılmalıdır.

Dilekçede bulunması gerekenler:

• kararı veren hâkimlik veya mahkeme, sorgu veya esas numarası ve soruşturma numarası,
• karar tarihi ve kararın öğrenildiği tarih,
• itiraz edenin kimliği ve sıfatı (şüpheli, müdafi, eş),
• kuvvetli suç şüphesine ilişkin somut itirazlar (çelişen deliller, eksik kayıtlar),
• kaçma veya delillere müdahale riskine karşı somut olgular (sabit adres, düzenli iş, çağrıya kendiliğinden gelme, delillerin toplanmış olması),
• ölçülülük değerlendirmesi ve tutuklulukta geçen süre,
• adli kontrolün neden yeterli olacağı ve önerilen somut yükümlülük,
• tahliye istemi; kabul edilmezse adli kontrolle tahliye istemi,
• ekler ve her ekin neyi ispatladığı.

Aşağıdaki örnek iskelet yalnız düzeni göstermek içindir; her dosyada içerik kararın gerekçesine göre yazılmalıdır.

…… ASLİYE CEZA HÂKİMLİĞİNE
Gönderilmek üzere …… SULH CEZA HÂKİMLİĞİNE

Sorgu No: …… Soruşturma No: ……
İtiraz Eden (Şüpheli): Ad soyad, T.C. kimlik no, bulunduğu ceza infaz kurumu
Müdafii: ……
Konu: Hâkimliğinizin …/…/… tarihli tutuklama kararına itirazlarımızın sunulmasıdır.

Açıklamalar: 1. Kararın …/…/… tarihinde öğrenildiği ve itirazın süresinde olduğu. 2. Kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delil bulunmadığı (delil delil açıklama). 3. Kaçma şüphesini doğuran somut olgu bulunmadığı (adres, iş, çağrıya uyma). 4. Delillerin toplandığı ve müdahale riskinin bulunmadığı. 5. Tutuklamanın ölçülü olmadığı ve CMK m.109’daki adli kontrol tedbirlerinin yeterli olacağı.

Sonuç ve İstem: Tutuklama kararının kaldırılarak tahliyeye, olmadığı takdirde adli kontrol tedbiri uygulanarak tahliyeye karar verilmesini saygıyla arz ederim.

Ekler: ……

Adli Kontrol: Tutuklamaya Alternatif

Tutuklama nedenleri bulunsa bile hâkim, kişiyi tutuklamak yerine adli kontrol altına alabilir (CMK m.109/1). Kanunda sayılan başlıca yükümlülükler şunlardır:

• yurt dışına çıkamamak,
• belirlenen yerlere düzenli olarak başvurmak (imza yükümlülüğü),
• konutunu terk etmemek,
• belirli bir yerleşim bölgesini terk etmemek veya belirlenen yerlere gitmemek,
• güvence bedeli yatırmak,
• silah bulunduramamak, araç kullanamamak, tedavi veya muayene tedbirlerine uymak.

Ağır bir hastalık veya engellilik nedeniyle cezaevinde hayatını yalnız sürdüremeyen kişiler ile gebe olan ya da doğurduğu tarihten itibaren 6 ay geçmemiş kadınlar hakkında tutuklama yerine adli kontrol kararı verilebilir (CMK m.109/4). Konutu terk etmeme yükümlülüğü altında geçen her iki gün, cezadan bir gün olarak düşülür (CMK m.109/6). Tutuklamaya itirazda adli kontrol, ana istemin yanında seçimlik istem olarak ileri sürülebilir; bu, suçlamanın kabul edildiği anlamına gelmez.

Hukuka Aykırı Gözaltı ve Tutuklamada Başvuru Yolları

Anayasa Mahkemesi, tutuklama nedenlerinin somut olgularla ve yeterli gerekçeyle gösterilmeden verilen tutuklama kararlarında kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine karar vermektedir (Anayasa Mahkemesi, B. No: 2021/35038, 11 Temmuz 2024; B. No: 2019/42674, 26 Şubat 2025). Kanun yolları tükendikten sonra Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, yolların tüketildiği tarihten itibaren 30 gün içinde yapılır (6216 sayılı Kanun m.47/5).

Kanuna aykırı yakalama, gözaltı süresi içinde hâkim önüne çıkarılmama, kanuna uygun tutuklamadan sonra kovuşturmaya yer olmadığı veya beraat kararı verilmesi gibi hâllerde Devletten maddi ve manevi zarar istenebilir (CMK m.141). Bu yolun şartları ve süreleri haksız tutuklama tazminatı kapsamında düzenlenir; istem, kararın kesinleştiğinin tebliğinden itibaren 3 ay ve her hâlde kesinleşmeden itibaren 1 yıl içinde yapılır (CMK m.142/1).

Doğru Bilinen Yanlışlar

“Tutuklama kararına itiraz süresi 7 gündür.”

Yanlış. 1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen kararlarda itiraz süresi, kararı öğrenme gününden itibaren 2 haftadır (CMK m.268/1). 7 günlük süre bu tarihten önceki kararlar için geçerliydi.

“Süre, karar cezaevine tebliğ edilince başlar.”

Yanlış. Süre kararı öğrenme gününden başlar. Karar sorguda yüzünüze karşı açıklanmışsa süre o gün işlemeye başlar.

“İtiraz edince tutukluluk durur.”

Yanlış. İtiraz kararın uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz (CMK m.269). Kişi, itiraz kabul edilene kadar tutuklu kalır.

“Tutuklama kararını savcı verir.”

Yanlış. Savcı tutuklama ister; kararı soruşturmada sulh ceza hâkimi, kovuşturmada mahkeme verir. Savcının verdiği karar gözaltı kararıdır.

“Katalog suçta tutuklama zorunludur.”

Yanlış. Katalog suçlarda tutuklama nedeni var sayılabilir, ama tutuklama kendiliğinden olmaz. Kuvvetli şüphe, ölçülülük ve adli kontrolün yeterliliği yine değerlendirilir.

“Kardeşim tutuklama kararına benim adıma itiraz edebilir.”

Yanlış. Tutuklama kararına kendiliğinden itiraz hakkı yalnız eşe ve yasal temsilciye tanınmıştır (CMK m.262). Kardeşin bu hakkı gözaltına itirazda vardır, tutuklamaya itirazda yoktur.

“Terör suçlarında gözaltı süresi 48 saattir.”

Yanlış. 48 saatlik özel süre geçici bir düzenlemeydi ve Temmuz 2022’de sona erdi. Bugün bu suçlarda da genel süreler uygulanır; ancak kolluk amirinin gözaltı yetkisinde ve toplu suçlarda 48 saat ve 4 günlük sınırlar ayrıca geçerlidir.

“Ağır cezada tutukluluk süresi en çok 4 yıldır.”

Yanlış. Ağır ceza işlerinde temel süre 2 yıldır ve uzatmaların toplamı 3 yılı geçemez; yani toplam sınır 5 yıldır. Terör ve devlet güvenliğine karşı suçlarda uzatma 5 yıla kadar çıkar ve toplam 7 yıla ulaşır.

“İtiraz reddedilince yapacak bir şey kalmaz.”

Yanlış. İtiraz merciinin kararı kesin olsa da tutuklu kişi her aşamada yeniden tahliye talebinde bulunabilir (CMK m.104); bu talebin reddine de ayrıca itiraz edilebilir.

Gözaltı, Tutukluluk ve Tutuklamaya İtiraz Hakkında Sık Sorulan Sorular

Tutuklama kararına nasıl itiraz edilir?

Kararı veren hâkimlik veya mahkemeye dilekçe sunularak ya da zabıt kâtibine sözlü beyan verilerek itiraz edilir. Tutuklu kişi cezaevi müdürüne de başvurabilir. Merci itirazı yerinde görmezse en çok 3 gün içinde inceleme merciine gönderir.

Tutuklama kararına itiraz süresi kaç gündür?

Kararı öğrenme gününden itibaren 2 haftadır. Bu süre 1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen kararlarda geçerlidir; daha önceki kararlarda süre 7 gündü.

Tutukluluğun devamı kararına itiraz etmek için ne kadar süre vardır?

Tutukluluğun devamına veya tahliye talebinin reddine ilişkin kararlara itiraz süresi de kararı öğrenme gününden itibaren 2 haftadır.

Tutuklama kararına itiraz edebilecek kişiler kimlerdir?

Şüpheli veya sanık, Cumhuriyet savcısı, müdafi, yasal temsilci ve eş itiraz edebilir. Kardeş ve diğer akrabalar yasal temsilci değilse kendi adlarına itiraz edemez.

Sulh ceza hâkimliğinin tutuklama kararına itirazı kim inceler?

Yargı çevresindeki asliye ceza mahkemesi hâkimi inceler. Sulh ceza işlerini asliye ceza hâkimi görüyorsa itirazı ağır ceza mahkemesi başkanı inceler.

Gözaltı süresi ne kadar?

Yakalamadan itibaren 24 saattir; en yakın hâkime götürmek için gereken yol süresi ayrıca en çok 12 saattir. Toplu suçlarda savcı süreyi günlük kararlarla 3 gün daha uzatabilir.

Gözaltı kararına itiraz dilekçesi nasıl yazılır?

Dilekçe sulh ceza hâkimliğine verilir. Gözaltındaki kişinin kimliği, yakalama zamanı, soruşturma numarası ve gözaltı şartlarının neden bulunmadığı yazılır; hemen serbest bırakılma istenir. Hâkim 24 saat içinde karar verir.

Gözaltına kimler itiraz edebilir?

Gözaltındaki kişi, müdafii, kanuni temsilcisi, eşi ve birinci veya ikinci derecede kan hısımları (anne, baba, çocuk, kardeş, büyükanne, büyükbaba, torun) sulh ceza hâkimine başvurabilir.

Tutukluluk süresi ne kadar?

Ağır ceza dışındaki işlerde kovuşturmada en çok 1 yıl 6 ay, ağır ceza işlerinde en çok 5 yıl, terör ve devlet güvenliğine karşı suçlarda en çok 7 yıldır. Soruşturma evresinde ayrı ve daha kısa sınırlar vardır.

Soruşturma aşamasında tutukluluk süresi ne kadar?

Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde en çok 6 ay, ağır ceza işlerinde en çok 1 yıldır. Terör, devlet güvenliğine karşı suçlar ve toplu suçlarda 1 yıl 6 ay olup 6 ay daha uzatılabilir.

Asliye ceza mahkemesinde tutukluluk süresi ne kadar?

En çok 1 yıldır; zorunlu hâllerde gerekçe gösterilerek 6 ay daha uzatılabilir.

Mahkemede tutuklama kararı çıkarsa ne olur?

Kişi ceza infaz kurumuna gönderilir. Karar kesin bir mahkûmiyet değildir; 2 hafta içinde itiraz edilebilir ve her aşamada tahliye istenebilir. Tutuklulukta geçen süre verilecek cezadan düşülür.

İtiraz edince tutukluluk durur mu?

Hayır. İtiraz kararın uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. Kişi, itiraz kabul edilene veya tahliye kararı verilene kadar tutuklu kalır.

Tutuklamaya itiraz kaç günde sonuçlanır?

Kanunda kesin bir gün sayısı yoktur. Kararı veren merci itirazı en çok 3 gün içinde inceleme merciine gönderir ve karar mümkün olan en kısa sürede verilir.

Tutuklama itirazı reddedilirse ne yapılır?

İtiraz merciinin kararı kesindir. Ancak tutuklu kişi her aşamada yeniden tahliye talebinde bulunabilir; bu talebin reddine de itiraz edilebilir. Kanun yolları tükendikten sonra 30 gün içinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilir.

Tutuklama yerine adli kontrol istenebilir mi?

Evet. Hâkim tutuklama yerine yurt dışı çıkış yasağı, imza yükümlülüğü veya konutu terk etmeme gibi adli kontrol tedbirlerine karar verebilir. İtiraz dilekçesinde adli kontrol seçimlik istem olarak ileri sürülebilir.

Çocuklar tutuklanabilir mi?

15 yaşını doldurmamış çocuklar, üst sınırı 5 yılı aşmayan suçlardan dolayı tutuklanamaz. Diğer durumlarda çocuk tutuklanabilir, ancak azami tutukluluk süreleri 15 yaş altında yarı, 18 yaş altında dörtte üç oranında uygulanır.

Tutukluluk ne sıklıkla incelenir?

Soruşturma evresinde sulh ceza hâkimi tutukluluğu en geç 30 günde bir inceler. Kovuşturma evresinde mahkeme bunu her duruşmada ve gerektiğinde duruşmalar arasında yapar.

Bu yazı Av. Duhan Can Aksoy tarafından hazırlanmıştır. Yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın sonucu kendi delillerine, karar tarihine ve suçun türüne göre değişir.

Kaynaklar: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.39-41, 90-95, 100-105, 108, 109, 141, 142, 260-264, 268-271 ve geçici m.6; Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.19; 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m.16, 21; 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu geçici m.19; 6216 sayılı Kanun m.47; Yakalama, Gözaltına Alma ve İfade Alma Yönetmeliği m.6, 19, 20; Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru kararları (B. No: 2021/35038, 2019/42674).